In het seizoen 2022/’23 lag het aantal wanordelijkheden en incidenten in het betaald voetbal onder dat van het seizoen ervoor. Het aantal is evenwel nog ruim groter dan voor Corona. In opdracht van de Nationale Politie heeft Bureau Beke, in samenwerking met LokaleZaken, onderzoek gedaan naar de kenmerken van modern voetbalgeweld en hoe dit verschilt met het voetbalgeweld van voor de coronaperiode.
Voor dit onderzoek hebben de auteurs via groepsinterviews met politie-experts gesproken over de vraag of en hoe het voetbalgeweld qua aard en verschijningsvormen is veranderd. Het gevoerde beleid is gereconstrueerd en er is gesproken over het benodigde beleid in de toekomst in relatie tot de actuele problematiek.
Jarenlang is “Gastheerschap” een belangrijkje pijler van landelijk beleid naast Toegankelijkheid en Veiligheid. De focus op Gastheerschap heeft tot een zekere veronachtzaming van het veiligheidsbeleid geleid, zo stellen de onderzoekers. Veel Betaald Voetbal Organisaties (BVO’s) raakten tijdens de coronacrisis in financiële problemen, waardoor door veel BVO’s bezuinigden op het thema veiligheid. Het resultaat hiervan is dat veel BVO’s kwalitatief en kwantitatief minder c.q. minder goede stewards inzetten voor een vrijwilligersvergoeding i.p.v. duurdere en kundige stewards, aldus de onderzoekers. Onvoldoende investeringen in veiligheid blijken, met de kennis van nu, een groot aandeel te hebben gehad in een toename van het voetbalgeweld sinds de (gedeeltelijke) heropening van stadions.
Modern supportersgeweld
De tijden, locaties en de aard van confrontaties zijn meer divers geworden. Confrontaties gebeuren tegenwoordig ook zonder enige reden. Er heerst een geldingsdrang om andere supportersgroepen te overstijgen en landelijke status te verwerven. Deze confrontaties en werkwijzen van deelnemers hebben een steeds meer gesloten en heimelijk karakter gekregen: er heerst een zwijgplicht naar autoriteiten toe. Dit bemoeilijkt de informatiepositie van de politie.
Supportersgroepen bepalen steeds meer wat er gebeurt binnen een BVO. BVO’s zijn vaak niet meer baas in eigen huis waardoor het waarborgen van de veiligheid moeilijker wordt. Dit uit zich bijvoorbeeld doordat misdragingen van supporters niet worden gesanctioneerd. Dit gebeurt grotendeels bij BVO’s die in financiële moeilijkheden zijn, want ook de komst van een misdragende supporter zorgt voor omzet.
Het zicht op (toonaangevende hooligans binnen) supportersgroepen is verdwenen. De veronachtzaming van het veiligheidsbeleid en COVID-19 heeft ervoor gezorgd dat zich relatief ongezien een nieuwe groep supporters kon manifesteren. Deze moderne geweldplegers worden beschouwd als de nieuwe aanwas van supporters: een relatief jonge groep, waarvan de meesten niet ouder zijn dan 25 jaar. De nieuwe aanwas vertoont overeenkomsten met kenmerken van de ultra’s. Zo is bij zowel de ultra’s als de nieuwe aanwas het vuurwerkgebruik geen zeldzaamheid. Verder zijn zij ook vaak betrokken bij incidenten, bij confrontaties tussen supportersgroepen en ook bij confrontaties met de politie, in en rondom stadions. Verder zijn zij ook betrokken bij vechtafspraken, Hit-and-Run afspraken, ordeverstoringen en bij confrontaties bij andere sportevenementen. De nieuwe aanwas staat voornamelijk geregistreerd in de politiesystemen voor de betrokkenheid bij vernielingen en incidenten tegen de openbare en geweldsdelicten. De anonimiteit proberen zij te waarborgen door bij eerdergenoemde confrontaties afschermingstactieken te gebruiken, zoals het dragen van de capuchon of bivakmuts.
De nieuwe aanwas vertoont binnen stadions, vaak onder invloed van alcohol en/of drugs, verschillende ongepaste gedragingen: binnendringen van een stadion, bekers naar spelers gooien, provocerend gedrag vertonen naar andere supporters, supporters verdrijven op de tribune om een eigen plek te claimen en ongewenst taalgebruik gebruiken tegen de politie. De laatste twee genoemde gedragingen sluiten aan bij de normen en waarden die de nieuwe aanwas hanteert: eigenrichting en afkeurend (c.q. gesloten) zijn richting autoriteiten.
Buiten het voetbal om staat de nieuwe aanwas met name geregistreerd vanwege overlastsituaties. Dit gaat om geluidsoverlast in de publieke ruimte of in woningen, overlast door alcohol- en/of drugsgebruik en overlast van voertuigen. Verder zijn zij ook vaker betrokken bij of verdachte van een geweldsdelict. Dit agressieve gedrag vertonen zij dus niet alleen in een voetbalomgeving.
De tekst gaat verder onder de afbeelding.
Kansen voor de toekomst
Volgens de auteurs van het onderzoek liggen er wel kansen voor de toekomst. Burgemeesters wensen gastvrij voetbal met zo min mogelijk politie-inzet, maar is dat realistisch? De verwachting is dat ook in het seizoen 2023-2024 er hoge politie-inzet nodig zal zijn om incidenten te voorkomen en op te reageren, en om te zorgen voor een minimaal niveau van veiligheid.
Om het fenomeen voetbalgeweld terug te dringen bepleiten de respondenten om het leidende principe te veranderen in: ‘veilig voetbal, met een verantwoorde claim op de politie-inzet’. Er moet ook beseft worden dat alleen Persoonsgerichte Aanpak (PGA) niet genoeg is. Groepsprocessen spelen een belangrijke rol bij onrust en geweld door supporters. Het weegt zwaar dat belangrijke groepen (probleemsupporters) niet (voldoende) in beeld zijn. Er zijn op basis van de groepsinterviews met politie-experts vier uitgangspunten geformuleerd:
- Veiligheid en openbare orde gaan boven commercie! De burgemeester bepaalt of de omstandigheden het mogelijk maken om op een bepaalde dag en tijdstip te voetballen. Behandel voetbal zoals elk ander commercieel evenement. Er kan pas worden gevoetbald bij een vergunning en dus als aan de gestelde voorwaarden wordt voldaan.
- De minimale eisen aan het integrale veiligheidsbeleid voetbalwedstrijden dienen duidelijk te worden gemaakt. Dit sluit aan op de audits die tot 2015 op clubniveau werden uitgevoerd: risico’s en problemen werden tijdig (en openbaar) geagendeerd.
- Bestraf wangedrag van supporters en pak tekortkomingen bij BVO’s aan, mogelijk met sancties, maar beloon ook goed gedrag van BVO’s en supporters. Een voorbeeld is om supporters die goed gedrag vertonen voorrang te geven op de kaartverkoop voor uitwedstrijden en Europese wedstrijden.
- Verzeker een goede informatiepositie met betrekking tot supportersgroepen, waaronder de nieuwe aanwas. Dit is noodzaak om resultaten te kunnen boeken met een persoons- en groepsgerichte aanpak. Supporters zijn zelf voorstander van dit principe, omdat een relatief kleine groep supporters verantwoordelijk is voor de vele incidenten en het slechte imago van het voetbal.
De eerdergenoemde oorzaken, gevolgen en kenmerken maken dat politie-inzet steeds vaker nodig is om de veiligheid in het stadion te waarborgen. Dit extra personeel wordt onttrokken aan het reguliere politiewerk. Dit maakt dat de grens van wat mogelijk is of wat politiek-maatschappelijk te verantwoorden is in zicht is of al wordt overschreden.
Wil je het hele onderzoek lezen? Klik dan op deze link.