Syan Schaap, Event Safety Institute
Met het nieuwe rapport “Meer aandacht nodig voor veiligheid en gezondheid bij publieksevenementen” tonen de Inspectie Veiligheid en Justitie (IV&J) en de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) opnieuw aan dat de vergunningverlening bij evenementen in veel gemeenten nog lang niet goed genoeg verloopt. Het rapport is in die zin een herhaling van eerdere constateringen, maar hoe moet het nu verder?
Om goed te begrijpen waarom dit onderzoek van de inspecties V&J en IGZ nu is uitgevoerd, moeten we terug naar 2008. De IGZ constateerde toen dat de advisering vanuit de GHOR aan gemeenten over evenementen in veel gevallen nog ondermaats was. Dit lag niet alleen aan de GHOR zelf, maar kwam ook door de gebrekkige manier waarop gemeenten de GHOR als adviespartner betrokken. Daarop volgde een nieuw onderzoek waarin ook IV&J participeerde, en waarin ook het functioneren van gemeenten en de veiligheidsregio in de breedte werd getoetst.
In hun gezamenlijke rapport in juli 2012 riepen de inspecties gemeenten op om de samenwerking met de hulpverleningsdiensten en andere gemeenten in de regio verstevigen. Ook bleek het destijds nodig dat gemeenten meer beleid ontwikkelen, dat zij eenduidige definities en categorieën evenementen hanteren, een uniform instrument voor risicoanalyse gebruiken en consequent een regionale evenementenkalender gebruiken.
Het rapport gaf een aantal heldere verbeterpunten aan, maar vestigde helaas niet het gevoel van urgentie dat eigenlijk nodig was om zaken op lokaal niveau echt te verbeteren.
Hoe anders was dat voor het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid na het incident met de monstertruck in Haaksbergen. De Onderzoeksraad schreef: “De vergunning heeft amper bijgedragen aan een veilig verloop van het evenement.” Dit kwam door gebrek aan alertheid en het ontbreken van afdoende kennis en expertise om de risico’s te kunnen inventariseren en beoordelen. De Onderzoeksraad legt de oorzaak van de gebrekkige vergunningverlening met name in het functioneren van mensen, namelijk een beperkte taakopvatting bij vergunningverleners, de beperkte betrokkenheid van het management en de burgemeester en gebrekkige collegiale toetsing. Ze stelde vast dat Haaksbergen hier niet uniek in is, het is een probleem dat volgens de Onderzoeksraad in het hele land speelt. De veiligheid van evenementen is door gebrekkig functioneren van de overheid vooral afhankelijk van het functioneren van de organisatoren, aan wie niet altijd deze verantwoordelijkheid ten volle kan worden toevertrouwd, aldus de Onderzoeksraad.
Dit rapport heeft de afgelopen anderhalf jaar wel impact gehad in veel gemeenten. Burgemeesters zijn zich gaan afvragen of dezelfde fouten ook in hun gemeenten konden worden gemaakt en kregen van hun ambtenaren vaak een bevestigend antwoord. Een deel van de gemeenten die verbeterpunten signaleerden is daar ook actief meer aan de slag gegaan. Een aantal veiligheidsregio’s is zich ook gaan richten op het versterken van de gemeentelijke kennis en expertise door het aanbieden van opleidingen en er zijn meer regionale beleidskaders en instrumenten ontwikkeld.
Nu ligt er amper een jaar later een nieuw rapport, na vervolgonderzoek door de inspecties. In dit rapport is de toonzetting van de inspecties kritischer dan vier jaar terug: er is meer aandacht nodig voor de veiligheid en gezondheid op publieksevenementen. De inspecties richten zich nu ook meer op het functioneren van de ambtenaren en de lokale bestuurscultuur. Ze wijzen op de belangen die binnen de gemeente een rol kunnen spelen bij evenementen en geven aan dat die menig ambtenaar een lastige afweging bezorgen tussen belangen en risico’s. “Een keuze tussen loyaliteit en professionaliteit, tussen het volgen of negeren van gemeentelijke procedures.” Ook contextueel schort het nog steeds. Beleid geeft nog te weinig sturing en richting, gemeenten maken gebruik van beperkte instrumenten en zij benutten de mogelijkheden van de veiligheidsregio nog onvoldoende. De vergunningverlening is volgens de inspecties daarmee nog steeds onvoldoende op orde. Oef. Is dit herkenbaar voor u?
Een opvallende overeenkomst in alle genoemde rapporten is dat zij niet concreet inhoudelijk ingaan op de risico’s op evenementen en welke maatregelen in dat licht de juiste zijn. De Inspecties focusten zich in alle onderzoeken op de procesmatige aanpak, de samenwerking met adviserende diensten, de aanwezige kennis in algemene zin en het gebruik van instrumenten. Er kon geen toetsing van de inhoud van vergunningen plaatsvinden, omdat die verantwoordelijkheid niet bij de inspectie maar bij de gemeenteraad ligt. De Onderzoeksraad constateert ook dat het ontbreekt aan alertheid, kennis en expertise. Maar wat dan wel een goede vergunning was geweest in Haaksbergen of waar een goed advies aan zou moeten voldoen, blijft een onbeantwoorde vraag.
De discussie over de rol van de overheid bij evenementen is inmiddels flink op gang gekomen. Met name binnen gemeenten en veiligheidsregio’s wordt soms hardop de vraag gesteld of gemeenten de verantwoordelijkheden wel aankunnen die zij hebben op grond van de wet en waarop zij door onderzoeksinstanties worden aangesproken. De inspecties doen in dat opzicht een interessante constatering in hun nieuwste rapport: er zijn wel genoeg wettelijke kaders, richtlijnen en instrumenten, ze worden alleen niet goed of niet voldoende gebruikt. Het lijkt dan dus meer een kwestie van inzicht, houding, bewustwording en professionele standaarden.
Desondanks kun je jezelf de vraag stellen of alle gemeenten zelfstandig een dusdanige professionaliteit kunnen ontwikkelen, waarbinnen zij uiteindelijk consistent, scherp en alert, met kennis en expertise, allerlei verschillende activiteiten kunnen vergunnen én hierop toezicht kunnen houden, zodat veiligheid en gezondheid zijn gewaarborgd.
We kunnen hopen dat de knelpunten in de rol van gemeenten bij evenementen zich deels vanzelf oplossen door schaalvergroting en herindeling. Al is capaciteitsdruk slechts een deel van het probleem. We kunnen wonderen verwachten van veiligheidsregio’s, maar ook daar is de vraag of de expertise aanwezig is om in alle gevallen gericht en op maat het bevoegd gezag te adviseren. We kunnen in ieder geval niet wachten op de verdere professionalisering van organisatoren zonder daar zelf in te investeren.
Ik ben van mening dat iedere gemeente, veiligheidsregio en politie-eenheid er nu écht zelf de schouders onder moet zetten. Maar hoe te starten? Laat mij u enkele concrete suggesties doen.
- Onderzoek de huidige aanpak en spiegel het aan de werkwijze zoals die door de landelijke handreiking evenementenveiligheid en de inspectierapporten wordt geschetst.
- Stel een verbeteragenda op, waarin beleid, het uitvoeringsproces, de samenwerking met adviesdiensten, het gebruik van instrumenten en de kennis en expertise van betrokken personeel allemaal een plek krijgen.
- Laat ook vreemde ogen kijken naar de eigen organisatie en voorkom het bestendigen van ingesleten patronen.
- Laat de veiligheidsplannen, de adviezen, de vergunningen en ook de praktijk van evenementen kritisch onder de loep nemen.
Verbeterpunten kunnen vooral goed worden gesignaleerd op de werkvloer, maar vragen om een samenhangend beleid en visie vanuit management en bestuur. Bekijk de nodige verbeteringen dan ook in hun samenhang: fte’s, werkprocessen, de samenwerking met adviseurs, de betrokkenheid van toezichthouders en de cultuur binnen de organisatie kunnen namelijk uiteindelijk allemaal een rol spelen bij het versterken van de gemeentelijke aanpak.
Heeft u vragen n.a.v. deze blog? Neem contact met ons op door een e-mail te sturen naar info@esi.email.