Door Julie Carlier
Op 13 november 2015 vond in Parijs één van de meest dodelijke terreuraanslagen in Europa plaats. Bij Stade de France bliezen drie terroristen zichzelf voor de ingang op toen ze niet door de security kwamen van een voetbalwedstrijd tussen Frankrijk en Duitsland. Terroristen stormden de concertzaal Bataclan binnen, schoten urenlang op bezoekers en bliezen zichzelf op. Op verschillende terrassen openden terroristen het vuur op bezoekers. Deze aanslagen verspreid over de stad kostten in totaal 130 levens. Vandaag, 13 november 2025, is het precies tien jaar geleden dat deze aanslagen plaatsvonden; een moment om terug te blikken en te reflecteren op de veranderingen sindsdien.
Dreigingsbeeld
In Europa is de jihadistische terreur nog steeds de meest dodelijke vorm van terrorisme, met 24 terroristische aanslagen in 2024, waarbij vijf doden en achttien gewonden vielen. Met het conflict in Gaza, de oorlog in Oekraïne en de val van de overheid in Syrië heeft bijgedragen aan de groei van terreur en extreem geweld (Europol, 2025). Mede dankzij deze informatie is het dreigingsbeeld in Nederland sinds december 2023 verhoogd naar niveau 4: substantieel. Dit houdt in dat de NCTV rekening houdt met de reële kans dat er een aanslag in Nederland plaats zal vinden (NCTV, 2025).
Vormen van terreur
Sinds de Bataclan-aanslag zien we verschillen in de vormen van werving en uitvoering van terroristische daden. Zo is het fenomeen ‘lone wolf’ zichtbaarder geworden. Een ‘lone wolf’ is een individu die afzonderlijk handelt, zonder een bevel hiertoe te krijgen of mogelijk gelieerd te zijn aan een bestaande organisatie (Burton & Stewart, 2008). Het onderzoek van Europol wees uit dat van de 24 jihadistische terreuraanslagen, twintig daarvan door ‘lone wolves’ werden uitgevoerd (2025). Deze daders werden dus niet aangestuurd vanuit een organisatie, maar voerden het uit in de naam van jihad. De aanvallen zijn niet opgeëist, op één uitzondering na. Deze vorm van terreur is lastiger dan een georganiseerde aanval, aangezien het niet duidelijk is waarom een persoon radicaliseert en het moeilijk is om deze persoon vroegtijdig op de radar te krijgen van veiligheidsdiensten.
Een andere dreiging is die van online rekrutering en beïnvloeding. Zo schreef de NOS recent over sadistische online chatgroepen, waarbij jongeren worden beïnvloed om zichzelf of anderen wat aan te doen. Zo werd er volgens de NOS handleidingen verspreid over het maken van bommen en het plegen van moorden (2025). In februari 2025 heeft Europol hier al een waarschuwingsbericht voor verspreid, waarin wordt uitgelegd hoe deze jongeren via online spellen geworven worden (Europol Empact, 2025). Naast deze online chatgroepen worden ook sociale mediakanalen zoals TikTok, Instagram en Youtube gebruikt om bijvoorbeeld rechts-extremistische of jihadistische propaganda te verspreiden en volgers te werven (Stockhammer, 2025).
De derde toegenomen dreiging die veiligheidsdiensten signaleren is die van soevereinen. Soevereinen zijn mensen die zich niet aan de wetten en regels van de overheid houden, omdat zij vinden dat de overheid geen legitieme macht over hen heeft (NOS, 2024). Zij zien de wetgevende, rechterlijke en uitvoerende macht, wetenschap en media als kwaadaardige elite (NCTV, 2024). Een klein deel van de soevereinen is bereid om met geweld de confrontatie met de overheid aan te gaan. Zij organiseren zich dan online of fysiek en plannen gezamenlijk acties. In 2024 zijn in Nederland vier soevereinen vervolgd voor terrorisme, mede omdat zij een gewelddadige confrontatie met de burgemeester van Deventer gepland hadden, waarin zij van plan waren vuurwapens te gebruiken (NOS, 2024). Afgelopen jaar heeft er tevens een grote rechtszaak plaatsgevonden tegen de soevereine organisatie Common Law Netherlands Earth, waar tien verdachten terechtstonden voor onder andere betrokkenheid bij deze criminele organisatie en opruiing tot het plegen van een terroristisch misdrijf (Openbaar Ministerie, 2025).
Wat betekent dit voor evenementen?
Wanneer we deze kennis toepassen op de voorbereiding op een evenement, kunnen twee aanbevelingen geformuleerd worden. Ten eerste is op het gebied van terrorisme een aanpassing van de dreigingsinschatting nodig. Lone wolves, zelfgeradicaliseerde personen en soevereinen zijn moeilijker door de inlichtingendiensten op te sporen en bij ontbreken van contact met een centrale organisatie is de kans groter dat een aanslagpleger niet wordt gesignaleerd voordat men tot de aanslag overgaat. Ten tweede is het mogelijke type aanslag waarmee rekening gehouden moet worden diverser geworden. In vele veiligheidsplannen staat nu nog het scenario ‘bommelding’ of ‘verdacht pakketje’, maar dat is al lang niet meer de grootste vorm van terreurdreiging. Een organisator kan ook overwegen of er rekening moet worden gehouden met mesaanvallen, inrijden met een auto op de menigte of brandstichting. Is er een verhoogde dreiging door bijvoorbeeld de maatschappelijke context, de aard van het evenement, het open karakter of de aanwezige vips of artiesten? Door in de risicoanalyse een bredere dreigingsinschatting te maken, kan meer gericht worden bekeken of dergelijke risico’s reëel voorzienbaar zijn en wat dit betekent voor beveiliging, vluchtveiligheid, preparatie en respons. Bespreek in je organisatie wat het betekent voor je planvorming, training van personeel en inzetafspraken met hulpdiensten. Overweeg of een doorleefsessie of Table Top oefening op een dergelijk scenario van meerwaarde kan zijn.
De aanslag op de Bataclan en Stade de France zal voor altijd herinnerd worden, zo ook vandaag is het voelbaar door heel het land. De dreiging anno 2025 is veranderd, maar we blijven leren van het verleden en kijken ook vooruit. Het is voor evenementenorganisatoren en betrokken actoren van belang om zich weerbaarder te maken tegen deze veranderende dreiging.