Door Demi Hanemaaijer
Maatschappelijke weerbaarheid is momenteel een hot topic. In een recentelijk gepubliceerd artikel van Milad Haghani, Annikka Burge en Sara Fazeli wordt een bottom-up tool besproken om risico’s op het gebied van crowd safety te verminderen. De tool richt zich op het in kaart brengen van de weerbaarheid van de samenleving tegen crowd safety-risico’s. Het artikel geeft een voedingsbodem voor nadere analyse op de vraag of en hoe een meer weerbare samenleving ook kan bijdragen aan betere beheersing van crowd safety-risico’s.
Haghani et al. geven in het artikel “Measuring community resilience to crowd safety risks” (Safety Science, jan. 2026) aan dat crowd safety risico’s beter in kaart moeten worden gebracht gezien de toenemende grootte van groepen bij bijeenkomsten en hun steeds diversere samenstellingen, met name bij grootschalige en vrij toegankelijke evenementen. Zij stellen daarom dat een pro-actievere houding ten opzichte van de veiligheid van drukke locaties nodig is om de groeiende hoeveelheid én diversiteit aan mensen op deze locaties te beschermen tegen crowd-gerelateerde risico’s.
Van community resilience naar community readiness
Om deze crowds effectief te kunnen beschermen dient de ‘community resilience’, de weerbaarheid van de samenleving als intrinsieke maatstaf voor weerbaarheid, volgens Haghani et al. een gedeeld erkende betekenis te krijgen. Ook moet deze ‘weerbaarheid van de samenleving’ een meetbaar begrip worden. Want wanneer is een samenleving weerbaar genoeg tegen alle risico’s die zich voordoen? Om een antwoord op deze vraag te kunnen geven is een heldere definitie van een weerbare samenleving nodig. Deze ‘weerbare samenleving’ is immers het streefpunt van eenieder die zich dagelijks bezighoudt met het opbouwen en versterken van deze weerbaarheid. Wanneer is een weerbare samenleving weerbaar genoeg? En waartegen of waarop is deze samenleving dan precies voorbereid? De auteurs geven aan dat het gaat om het vergroten van de community resilience (weerbaarheid van een samenleving), om toe te werken naar de status van community readiness (voorbereide samenleving) als hoogste vorm.
Twee tools meten weerbaarheid
Crowd Safety Culture (CSC)
De ‘community readiness’, de voldoende voorbereide samenleving, kan volgens Haghani et al. worden beschreven door deze te koppelen aan het concept ‘crowd safety culture’. Het concept Crowd Safety Culture werd eerder beschreven als een meetbaar en veelzijdig begrip dat de (1) sociale houding / attitude, (2) het omgevingsbewustzijn en waakzaamheid, (3) risicoaversie, (4) kennis en kunde van crowd-gerelateerde risico’s en (5) sociale normen van een samenleving omvat. Om de Crowd Safety Culture (CSC) meetbaar te kunnen maken, gebruiken de onderzoekers een methode waarbij personen via een tool zelf kunnen invullen hoe sterk zij zich verbonden voelen met de vijf verschillende aspecten van CSC. Dit geeft inzicht in een meetbare weergave van de mate van de ervaren voorbereiding op risico’s.
Terrorism Preparedness (TP)
Daarnaast wordt in dit onderzoek de toepassing van een instrument besproken dat de weerbaarheid van een crowd kan meten ten aanzien van risico’s met een terroristisch motief op drukke locaties. Onder ‘drukke locaties’ wordt in dit onderzoek verstaan: knooppunten van openbaar vervoer, vrij toegankelijke evenementen en locaties voor vermaak (bioscopen, spelhallen, kroegen). De waarde die dit instrument meet drukken we uit in de extrinsieke weerbaarheid, ‘Terrorism Preparedness’, hierna TP. TP wordt beschreven aan de hand van vier aspecten op drukke locaties. (1) Houding tegenover terrorisme en weerbaarheid, (2) het identificeren van risico’s en omgevingsbewustzijn, (3) kennis van terrorismerisico’s en (4) kennis van veiligheidsbevorderend gedrag.
Zo zouden ook de weerbaarheid van crowds tegen andere extrinsieke risicofactoren in kaart kunnen worden gebracht. Denk bijvoorbeeld aan een extreme weersituatie. Ook voor deze factor is een bepaalde mate van voorbereiding meetbaar, hier zou de factor ‘weather preparedness’ (WP) bestudeerd kunnen worden.
Resultaten van het onderzoek
Uit dit onderzoek blijkt dat de twee meettools die de auteurs hebben toegepast overlappen in uitkomst, en dat de mate van weerbaarheid tegen risico’s van terroristische aard (TP) op drukke locaties correleert met de mate van community readiness (CSC). Hoe weerbaarder iemand op het vlak van TP is, hoe weerbaarder iemand ook op het vlak van CSC is.
Door de instrumenten en uitkomsten naast elkaar te leggen komen de volgende observaties naar voren:
- CSC kan enigszins voorspellen hoe mensen risicovolle keuzes afwegen en maken.
- Mensen met een hogere CSC-score zijn minder snel bereid om in risicovollere situaties te stappen.
- Vrouwen scoren gemiddeld hoger op de CSC schaal, terwijl mannen beter voorbereid lijken op risicovolle situaties via de TP-schaal.
- Oudere mensen scoren gemiddeld hoger op de CSC schaal dan jongere mensen, dit geldt niet voor weerbaarheid tegen terrorisme op drukke locaties.
Door de uitkomsten van de twee tools te vergelijken en analyseren kunnen verschillen aantonen in de CSC en TP op basis van demografie, cultuur en gender. Zo kunnen opvallende verschillen vroegtijdig worden geanalyseerd om proactief te kunnen handelen op het beter voorbereiden van lager scorende groepen op gebied van CSC en TP.
Daarnaast kan dit onderzoek een voedingsbodem zijn voor toekomstige tools die kunnen bijdragen aan het vaststellen van tekortkomingen op het gebied van CSC en TP, en zo inspelen op de proactieve maatregelen om deze groepen bij te sturen op het gebied van weerbaarheid.
Eerdere tools zoals het Swiss Cheese Model of risk mitigation (Haghani et al., 2023) benadrukken bijvoorbeeld het belang van verschillende externe lagen van bescherming tegen risico’s. Door inschattingen te maken hoe goed een crowd zelf bestand is tegen risico’s door hun eigen interne laag van bescherming, hier in de vorm van CSC of TP, kan worden bepaald hoe extrinsieke en intrinsieke beschermlagen elkaar kunnen versterken. Zo hoeft het verkleinen van risico’s niet alleen bij een organisator of externe partij te liggen, maar kan ook een bezoeker van een evenement zelf bijdragen aan diens veiligheid door risico-avers keuzes te maken, aldus de auteurs.
Relevantie voor de praktijk van crowd management
Wat betekenen deze bevindingen voor het werk op het vakgebied van crowd management? Het artikel biedt naast de top-down benadering van maatregelen een nieuwe bottom-up aanpak in het veilig houden van crowds op drukke plaatsen. Naast zijn eigen inspanningen om het publiek te beschermen tegen crowd-gerelateerde risico’s, kan een organisator ook een beroep doen op de zelfredzaamheid van het publiek.
Door in een risicoanalyse een inschatting te maken van de zelfredzaamheid en weerbaarheid van het publiek, kan de organisator proactief bepalen hoe het publiek kan bijdragen aan haar eigen veiligheid. Het publiek wordt zo deel van de oplossingen om risico’s op drukke plaatsen te verminderen. Daarnaast kan extra aandacht besteed worden aan bewustwording, communicatie en nudging om de weerbaarheid van een groep verder te vergroten.
Bij een groep waarvan bekend is dat zij hoog scoren op CSC, of TP kunnen zo andere maatregelen getroffen worden dan voor groepen waarbij deze score lager is. Hoe groter de community resilience en weerbaarheid van een groep, hoe minder ingrijpend de maatregelen om risico’s laag te houden, nodig zijn. Voor organisatoren kan dit maatwerk betekenen dat zij efficiënter met de inzet van mensen en middelen kunnen omgaan, ook kunnen zij zich beter voorbereiden op situaties waarin groepen met een lage community resilience kwetsbaarder zijn.
We kunnen stellen dat crowds zelf actief kunnen bijdragen aan hun eigen veiligheid, zij zijn niet alleen de passieve partij op drukke locaties. Door als evenementenorganisator proactief met je crowd vanaf onder, én door middel van maatregelen vanaf boven risico’s te benaderen, creëer je een vruchtbare samenwerking tussen organisator en publiek op het gebied van risico- en crowd management.
Over het artikel:
Deze blog vertaalt de academische inhoud van onderstaand artikel naar een opinieblog ter ondersteuning van de praktische toepassing voor crowd management. Voor de originele, academische en Engelstalige publicatie, zie:
Haghani, M. Burge, A. Fazeli, S. (2025). Measuring community resilience to crowd safety risks: Development of the Crowd Safety Culture and Terrorism Preparedness scales. Safety Science, Volume 193, 2026, 107036, ISSN 0925-7535, https://doi.org/10.1016/j.ssci.2025.107036
Ook verwijzen we graag naar het Swiss Cheese Model of Crowd Safety: zie hiervoor
Haghani, M., Coughlan, M., Crabb, B., Dierickx, A., Feliciani, C., van Gelder, R., Geoerg, P., Hocaoglu, N., Laws, S., Lovreglio, R., Miles, Z., Nicolas, A., O’Toole, W., Schaap, S., Semmens, T., Shahhoseini, Z., Spaaij, R., Tatrai, A., Webster, J., Wilson, A. (2023) A roadmap for the future of crowd safety research and practice: Introducing the Swiss Cheese Model of Crowd Safety and the imperative of a Vision Zero target. Safety Science, Volume 168, 2023, 106292, ISSN 0925-7535, https://doi.org/10.1016/j.ssci.2023.106292
Over de hoofdauteur:
Milad Haghani is universitair hoofddocent Urban Resilience & Mobility aan de Universiteit van Melbourne. Hij is daarnaast verbonden aan het Centre for Spatial Data Infrastructures and Land Administration (CSDILA).