Door Syan Schaap
De beperkte beschikbaarheid van politie voor publieksevenementen is al bijna twee decennia onderwerp van gesprek. Met de NAVO-top in Den Haag in het vooruitzicht, dringt de vraag des te meer op hoe we evenementen komend seizoen veilig laten verlopen als we weinig beroep kunnen doen op de politie.
In aanloop naar de NAVO-top die van 24-26 juni 2025 in Den Haag gaat plaatsvinden, werd al eerder duidelijk dat de politie-inzet voor publieksevenementen dit seizoen beperkt zal moeten worden. In haar brief aan alle burgemeesters van 24 mei 2024 riep de politiechef op tot een ‘evenementluwe’ periode tijdens en na de top, zodat de gevolgen van de geringe beschikbaarheid van politie beperkt kunnen blijven.
Voor de organisatoren van evenementen, de gemeenten die deze evenementen verwelkomen en de vele bezoekers van evenementen in ons land dreigt een enorme domper. Wat precies de gevolgen zijn en welke evenementen dan écht niet kunnen doorgaan blijft inmiddels al lange tijd boven de markt hangen.
Binnen de Eenheid Den Haag heeft de politie in een brief aan de gemeenten een nadere interpretatie gegeven aan de oproep van de korpschef:
- het verzoek is om nieuwe initiatieven tussen 1 mei en 30 juni niet te accepteren;
- tussen 1 juni en 19 juni en van 28 tot en met 30 juni wordt verzocht alleen terugkerende evenementen te vergunnen waar geen of nauwelijks politie-inzet wordt gevraagd/verwacht;
- verzocht wordt om van 20-27 juni helemaal geen evenementen te vergunnen waar politie-inzet wordt gevraagd/verwacht.
Verder verzoekt de Haagse politie gemeenten om organisatoren zoveel mogelijk zelfvoorzienend te laten zijn, de aanvragers te houden aan een termijn van 13 weken vóór het evenement voor het indienen van de veiligheidsplannen en in de toetsing van de plannen extra scherp te kijken naar zaken zoals samenloop van evenementen, risico’s rond toe- en uitstroom en de aantrekkingskracht van een evenement voor risicovolle doelgroepen. De politie geeft aan dergelijke criteria ook te gaan gebruiken voor haar advies op de regionale evenementenkalender voor 2025. Zo zou wellicht op voorhand al duidelijk moeten worden welke evenementen in ieder geval gaan afvallen.
Overigens lijkt dit beeld per deel van het land wel te verschillen en zijn er ook regio’s waar de politie minder actief waarschuwt voor verminderde beschikbaarheid. Niet iedere regio stelt een regionale evenementenkalender bestuurlijk vast. Wanneer dit niet gebeurt, is het aan de politie om per gemeente aan te geven of er knelpunten zijn en is het aan de individuele gemeenten om daar consequenties uit te trekken.
Wielerevenementen
De gevolgen van de NAVO-top voor wielerevenementen zijn inmiddels volop in het nieuws. Zij dreigen massaal te worden gecanceld omdat ze motorbegeleiding van de politie nodig hebben, die er komend jaar niet zou zijn. Naar aanleiding van vragen geeft de politie aan tussen 1 januari en 31 augustus 2025 geen toezeggingen te kunnen doen over inzet van motorbegeleiders, zo blijkt uit schriftelijke beantwoording van Kamervragen door Staatssecretaris Karremans (tk-20242025-678). Dit heeft binnen de wielerwereld behoorlijke ophef opgeleverd en inmiddels wordt er hard gewerkt aan een landelijke werkwijze voor de inzet van burgermotorverkeersregelaars die de politiebegeleiding zouden moeten vervangen. De KNWU neemt hierin het voortouw. Staatssecretaris Karremans van Jeugd, Preventie en Sport stelt vast dat de inzet van politiemensen voor de NAVO-top bredere gevolgen heeft voor de maatschappij.
De tekst gaat verder onder de afbeelding
Stadsfeesten
Niet alleen sportevenementen, ook stads- en dorpsfeesten krijgen te maken met de gevolgen van de NAVO-top. 2025 is onder meer het jaar van 750 jaar Amsterdam met een grote parade op de ring A10, SAIL komt na 10 jaar eindelijk terug naar Amsterdam en het is precies 80 jaar geleden dat Nederland werd bevrijd, wat ook reden is voor extra grootse viering van bevrijdingsdag. Niet het ideale moment dus voor een evenementluwe zomer. Nu al wordt in lokale evenementenoverleggen waar ik bij aansluit regelmatig door de politie benoemd dat de organisatoren er rekening mee moeten houden dat er heel weinig politie zal zijn. De boodschap vanuit de politie is: denk er als gemeente en organisatie over na hoe je het evenement veilig kunt laten verlopen met weinig tot geen politie.
Uitdagingen in praktijk
Minder politie bij stads- en dorpsfeesten, hoe zou dat eruit moeten zien in de praktijk? Een gemiddeld stadsfeest zoals carnaval of Koningsnacht begint overdag en gaat door tot in de late uurtjes. Er zijn optochten, pleinen met podia, er zijn wellicht afgebakende of afgesloten evenemententerreinen, maar er zijn ook openbare gebieden rondom die evenementlocaties, waar het evenement evengoed grote impact heeft. In dat kader spreken sommigen over het ‘effectgebied’ van het evenement, waar internationaal doorgaans de term ‘Zone Ex’ wordt gebruikt. Op evenemententerreinen mag de beveiliging namens de private organisator zijn werk doen, mits er huisregels zijn en er een goed afgebakend terrein is aangewezen. In de openbare ruimte mag een beveiliger niets meer dan welke andere burger, is het volgens sommige politie-eenheden zelfs onwenselijk om beveiligers in te zetten en daarom is juist daar de politie hard nodig. Menig gemeente probeert dit op te lossen door het begrip ‘evenemententerrein’ op te rekken tot de hele binnenstad, maar juridisch houdt dit niet goed stand. De proportionaliteit van de maatregel is dan al snel discutabel en de rechtsbescherming van de burger die daar woont, op bezoek gaat of werkt is in het geding. Daarbij wordt in de praktijk doorgaans niet goed aangegeven waar precies het evenemententerrein begint en eindigt en vanaf welk punt dus ook bepaalde huisregels gelden. Juist in Zone Ex ligt er een flinke uitdaging als er geen politie is.
Een andere uitdaging voor de stadsfeesten zijn de uurtjes na het evenement. Menig stadsfeest houdt rond 23:00u of uiterlijk 01:00u op, maar bezoekers gaan nog niet naar huis. Sommige steden hebben zelfs vrije sluitingstijden in de horeca en daar kan het feest nog doorgaans tot de vroege uurtjes. Dit jaar dan weliswaar zonder politie! Wie vaker evenementen heeft bijgewoond waar bezoekers al 10 tot 12 uur alcohol (en drugs) hebben gebruikt weet dat dit de periode is waarin de meeste ongeregeldheden ontstaan. De boa’s van de gemeente kunnen wellicht nog iets opvangen, maar de sterke arm wordt op dat soort momenten toch echt wel gemist.
Festivals
Voor de commerciële festivals op afgebakende evenemententerreinen buiten de bebouwde kom voorzie ik de minste problemen. Hier kwam de politie al bijna niet meer op het terrein, hooguit voor een controle op de inzet van de beveiliging en om aan te sluiten bij een aantal periodieke overleggen. De uitdaging die daar wel ligt zit in de afhandeling van arrestanten (vaak in verband met drugsbezit). Ervaring leert dat de politie hier nogal eens pragmatisch mee omgaat, door de norm voor aanhouding (aantal pillen of gram drugs) bij gebrek aan politiecapaciteit te verhogen of de dader met een beschikking weg te sturen, zodat hij niet direct mee hoeft naar het bureau. Hierover dient met het OM te worden voorgedacht, zodat niet op de dag zelf plotseling keuzes nodig zijn.
De tekst gaat verder onder de afbeelding
Aanjager voor vernieuwing?
De situatie rondom de NAVO-top kan ook een goede aanjager zijn voor vernieuwing. Zo schreef de Nederlandse Veiligheidsbranche in 2023 al een nieuwe versie van de Wet particuliere beveiliging en recherchebureaus, waarin ze beveiligers de ruimte wil bieden om ook in de openbare ruimte te kunnen werken. Geen gekke gedachte, mits dit met de nodige waarborgen gepaard gaat. Verder kunnen slimme oplossingen zoals camera’s, telsystemen en drones versneld een rol gaan spelen in het crowd management zodat de inzet van beveiligers en politie slimmer kan worden aangestuurd en daardoor in kwantitatieve zin kan dalen. Om die maatregelen mogelijk te maken zal moeten worden gekeken naar de juridische beperkingen die nu gelden voor private camera’s, het verzamelen van data van bezoekers en het vliegen met drones boven publiek. Voor gemeenten kan dit jaar een trigger zijn om het evenementenbeleid eens kritisch te bekijken. Is het nog wel van deze tijd om evenementen tot diep in de nacht te vergunnen? Kan er meer worden gedaan aan alcohol- en drugspreventie? Wordt het nu tijd om een keer nee te zeggen tegen een evenement dat al meerdere jaren forse inzet van politie heeft gekost?
Reflectie binnen de politie
De NAVO-top geeft een hoop voer voor discussie, maar kan ook duurzame veranderingen opleveren. Verder hoop ik dat ook de politie zelf deze spannende periode gebruikt om de eigen werkwijzen rondom de inzetplanning voor voetbal, evenementen en demonstraties slimmer en flexibeler te maken. Daarin is ze uiteraard sterk afhankelijk van maatschappelijke ontwikkelingen en beslissingen van burgemeesters. Maar er wordt soms toch ook nog wel op routine of op het worst case-scenario gepland. Durf als commandant kritisch te kijken naar de reële risico’s van het evenement en durf dan ook eens wat af te schalen als daar goede aanleiding voor is. Hoe duidelijker de politie kan zijn over wat echt nodig is, wat ze kan leveren en waar het ophoudt, hoe duidelijker dat ook is voor de ketenpartners en het bevoegd gezag.