Door Paul Brinkman
De decembermaand is altijd een periode van terugkijken en vooruitblikken. Op het evenementenseizoen, opleidingen en nieuwe uitdagingen. Maar ook reflectie op ontwikkelingen en gebeurtenissen op ons vakgebied.
Terwijl ik dit schrijf heb ik net contact gehad met een oud-collega over de ontploffing aan de Tarwekamp in Den Haag, welke plaatsvond op zaterdag 7 december in de vroege ochtend. Heel het weekend zijn er berichtjes en telefoontjes heen en weer gegaan met (oud)collega’s over de raakvlakken en de lessons learned van de ontploffing aan de Schammenkamp in Rotterdam, op 29 januari 2024. De enorme impact van dit incident was net een week daarvoor gedeeld met de crisisorganisatie in Den Haag.
De respons op incidenten zoals deze vragen misschien wel om een soort landelijk draaiboek. Helaas hebben we in 2024 veel met ontploffingen te maken gehad, landelijk gaat de teller naar de 1000 incidenten toe.
Ongetwijfeld zal er naar aanleiding van de gebeurtenissen op de Tarwekamp onderzoek gedaan worden naar het functioneren van het gehele overheidsapparaat, met vragen zoals:
- Waren er signalen bekend?
- Had men eerder kunnen ingrijpen?
- Hoe hebben de hulpdiensten gefunctioneerd?
- Is er op de juiste manier gecommuniceerd door burgemeester, gemeente, politie en het OM?
Feit is dat er binnen no-time een golf van professionele hulpverleners bij het incident betrokken is geraakt. Dat al deze mensen in een verwoeste omgeving waarbij er veel onbekende factoren aanwezig waren hun werk hebben moeten doen. Uiteraard zijn ze getraind en opgeleid om deze inzet te kunnen plegen, maar ook voor hen zijn dit de incidenten die een blijvende indruk maken. Het hebben van een parate en goed getrainde crisisorganisatie in deze tijd is een must. Vanuit de overheid is dit (doorgaans) op een goede manier ingericht.
Zelfredzaamheid
In 2024 hebben we gezien dat de rijksoverheid ook steeds meer verwacht vanuit de eigen bevolking. De geopolitieke situatie en de spanning die dit met zich meeneemt kunnen niet altijd volledig worden ingebed door de overheid. Er wordt gevraagd om een bepaalde mate van waakzaamheid en zelfredzaamheid. Een nationale doorleefsessie op TV van een black out, defensie die nadrukkelijk een aantal oorlogsscenario’s in de openheid brengt, veiligheidsregio’s met noodpakketten en een inhaalslag op zelfredzaamheid van de bevolking voortkomend uit het visiedocument Bevolkingszorg 2.0.
In 2025 zal deze lijn ongetwijfeld worden doorgezet. Wat mij betreft goede initiatieven en terechte zorgpunten.
De tekst gaat verder onder de afbeelding
Crisisbeheersing op evenementen
Wat me dan opvalt is dat de bezorgdheid en aandacht voor de kwetsbaarheid van de evenementensector bestuurlijk lijkt te zijn afgezwakt. We leven al geruime tijd met een dreigingsniveau 4 op een terroristische aanslag. Een goede 10 jaar geleden, tijdens de golf van aanslagen in Europa, betekende dit zeker voor het evenementenlandschap een ongekende set aan maatregelen en inzet. Ondanks een steeds sterker polariserende samenleving, steeds groter wordende conflicten in de wereld, zien we deze maatregelen niet terug.
In de zomer van 2024 hebben we bij onze Oosterburen helaas ervaren dat terrorisme op evenementen nog geen verleden tijd is. De steekincidenten tijdens een stadsfeest in Solingen hadden helaas dodelijke gevolgen.
De NAVO-top in 2025 gaat een behoorlijke impact hebben op de politionele capaciteit midden in het evenementenseizoen. Evenementen komen onder druk te staan waarbij het belang van een goede publiek-private samenwerking steeds groter gaat worden. Ook het goed aanhaken van het werkveld “crisisbeheersing” op evenementen hoort daarbij. Weten wat je hebt aan de inzet van de overheid en wat de overheid van jou kan verwachten maakt het een stuk veiliger tijdens een evenement. Vanuit ESI/ CP investeren we hierin via een aantal bestaande opleidingen en gaan we in 2025 hier verder aan bouwen.
Nieuwe innovaties, nieuwe risico’s
Technologische innovaties en digitale dreigingen gaan het veld van crisisbeheersing de aankomende jaren drastisch veranderen. De komst van kunstmatige intelligentie (AI) zal doormiddel van voorspellende analyses en real-time data-analyse een grote rol gaan spelen. Misschien zelfs wel gaan leiden tot een gedeeltelijke geautomatiseerde besluitvorming.
Systemen die snel patronen kunnen herkennen kunnen straks worden ingezet in het voorspellen van toekomstige incidenten, natuurrampen of pandemieën. Drones, robots en andere systemen kunnen responstijden versnellen, onze informatiepositie verstevigen en risicovolle gebieden betreden zonder mensen in gevaar te brengen. Al deze ontwikkelingen doen niks af aan de mensen die in een crisis hun werk moeten doen. Creativiteit, menselijkheid, het kunnen en durven handelen en gezond boerenverstand zijn ook nu nog steeds de kritische prestatie indexen van crisisbeheersing.
De voortdurende digitalisering van onze vitale infrastructuur maakt het noodzakelijk om cyberbeveiliging een steeds grotere rol binnen crisisbeheersing te geven. Het begrijpen van dit speelveld en de aansluiting op onze meer traditionele vorm van inzetten (CoPI, ROT) vraagt een behoorlijke aanpassing. Een bronbestrijding van een cyberincident is nu eenmaal minder tastbaar en vraagt vaak om de inzet van andere kennis/ mensen dan de traditionele crisisfunctionaris.
Nafase
Einde GRIP betekent nooit einde incident. De aandacht voor de nafase wordt steeds groter. Er is meer aandacht voor de psychologische aspecten van crisisbeheersing. De mentale gezondheid van getroffenen maar ook van hulpverleners wordt meer en meer een integraal onderdeel van de nazorg- en herstelfase.
In het goed vormgeven van de nafase ligt een aandachtspunt voor zowel de veiligheidsregio’s als gemeenten. De trend om het proces Bevolkingszorg steeds meer regionaal in te vullen is een logische keuze in opleiden, trainen en oefenen. Ook is het gunstig qua beschikbare capaciteit, uniform werken en kosten. Wel vergt dit extra aandacht om de regionale samenwerking op een goede manier te laten aansluiten op de gemeentelijke (lokale) crisisorganisatie die de nafase verder moet gaan vormgeven. Ook de bestuurlijke advisering en het lokale maatwerk moeten op de juiste manier worden geborgd.
Mijn advies is om 2025 nog meer focus te leggen op de crisisbeheersing van nieuwe dreigingen en crises, de zelfredzaamheid van burgers en de crisisbeheersing op evenementen. Binnen veiligheidsregio’s, in gemeenten en op evenementen. Wat ons betreft wordt 2025 dan een beheersbaar jaar met opnieuw een hoop mooie evenementen in het vooruitzicht.
Geniet van de feestdagen en maak er een mooi en veilig 2025 van, tot snel!