Door Julie Carlier
’t Hemeltje, The Station, Lame Horse, Kiss, Colectiv en nu Pulse. Allemaal nachtclubs waar branden ontstonden met dodelijke afloop. De verschillende casussen vertonen veel parallellen en bewijzen dat er nog altijd aandacht geschonken moet worden aan het onderwerp om een dergelijk incident in de toekomst te voorkomen.
Introductie
Het is de nacht van zaterdag 15 op zondag 16 maart 2025; club Pulse in Noord-Macedonië is gevuld met jongeren die komen kijken naar de populaire band DNK. Rond 02:30 uur worden tijdens het optreden vuurwerkfonteinen afgestoken, waarna binnen een paar seconden het plafond van de club in brand vliegt. Er breekt direct chaos uit en bezoekers haasten zich naar de uitgang. Er ontstaat rookvorming en het zicht is daardoor beperkt. Er is maar één uitgang in het pand waar, door de grote mensenmassa, verdrukking ontstaat. De brand resulteert uiteindelijk in 59 dodelijke slachtoffers en meer dan 150 gewonden. Omwonenden en betrokkenen uit het dorp protesteren en er worden naar aanleiding van de brand vijftien personen aangehouden, onder andere op verdenking van omkoping en corruptie. Een definitief onderzoek heeft nog niet plaatsgevonden.
Vermoedelijke factoren
Hoe heeft dit zo kunnen gebeuren? De vuurwerkfonteinen waren hoogstwaarschijnlijk de directe veroorzakers van de brand in club Pulse. Daarnaast blijkt uit de berichtgeving dat in ieder geval drie andere factoren hebben bijgedragen aan het verloop van de brand. Ten eerste voldeed het pand niet aan de wettelijke veiligheidsvoorschriften. Zo zou er één nooduitgang zijn, die op slot zat die avond, waren er maar twee brandblussers aanwezig in het pand en was er geen brandalarm geïnstalleerd. Verder bestond het plafond volgens berichten uit makkelijk brandbaar materiaal, wat de verspreiding van het vuur bevorderde. Een derde factor was de hoeveelheid mensen die aanwezig was in het pand. Er zouden 250 kaarten zijn verkocht, maar er waren 500 bezoekers aanwezig ten tijde van het optreden.
Ongeacht dat het geen directe factor van de brand was, is het belangrijk om te benoemen is dat er geen geldige vergunning zou zijn voor de nachtclub. Volgens bronnen was de vergunning in 2013 illegaal afgegeven door het ministerie van Economische Zaken.
Tekst gaat verder onder de afbeelding.
Vergelijkbare casuïstiek
De factoren die de brand in club Pulse veroorzaakt en/ of bevorderd hebben komen overeen met andere casussen van de afgelopen decennia. Voorbeelden van dergelijke casussen zijn de branden in café ’t Hemeltje (2001) en nachtclubs The Station (2003), Lame Horse (2009), Kiss (2013) en Colectiv (2015). Deze branden worden aan de hand van de eerdergenoemde factoren ontleed.
Vuurwerk
In alle casussen is vuurwerk de directe oorzaak geweest van de brand. In 2003 ontstond brand in club The Station op Rhode Island nadat stage flames zorgden voor een ontvlamming in muren en het plafond (ESI schreef eerder een blog over deze brand, zie 20 jaar na de brand in de nachtclub The Station). In Lame Horse Nightclub in Rusland werd vuurwerk afgestoken wat bedoeld was voor buitengebruik. Ook nachtclub Kiss in Brazilië en Colectiv Club in Roemenië staken vuurwerk binnen af wat direct resulteerde in brand. In ’t Hemeltje zorgden ontstoken vuurwerksterretjes voor brand in de versiering tijdens het Oud & Nieuw-feest.
Nooduitgangen
Beperkte of foutief ingerichte nooduitgangen verslechteren de vluchtmogelijkheid van de bezoekers. In The Station waren er te weinig nooduitgangen, waarvan één nooduitgang naar binnen draaide in plaats van naar buiten. Tevens was de hoofdingang te smal om een snelle evacuatie te faciliteren. In de Lame Horse Nightclub was er zelfs maar één nooduitgang. Naast dat bij nachtclub Kiss de nooduitgangen tevens niet toereikend waren, was hier de verlichting vooral een groot probleem. Er was alleen verlichting bij de toiletten, waardoor vluchtende bezoekers in de veronderstelling waren dat daar de uitgang was en zich vastliepen. In ’t Hemeltje waren er te weinig uitgangen voor het aantal aanwezigen en was één uitgang geblokkeerd met een houten balk.
Brandbaar materiaal
Zowel The Station als Colectiv Club hadden brandbaar akoestische demping op het plafond van de club geplaatst. De vonken van het vuurwerk kwamen hier tegenaan, waardoor het materiaal vlamvatte en het vuur zich snel kon verspreiden. In café ’t Hemeltje hing er niet geïmpregneerde kerstversiering aan het plafond waardoor de brand zich snel verspreidde.
Bezoekersaantal
De laatste factor die veelvuldig terugkomt in de casuïstiek is de overbezetting van de club. In club Pulse was het dubbele aantal bezoekers binnen ten opzichte van het aantal verkochte tickets. Ook in club Kiss waren er teveel personen in het pand aanwezig. Zo zou de maximale capaciteit van het pand 1.000 personen zijn, maar waren er volgens de brandweer die avond 2.000 personen aanwezig. In ’t Hemeltje was het vermoeden dat er 300 mensen aanwezig waren, terwijl maar 80 mensen zich van tevoren hadden aangemeld.
Dodelijke mix
Branden in nachtclubs zijn een mondiaal fenomeen. Ondanks dat elk land zijn eigen wet- en regelgeving heeft omtrent de veiligheid van dergelijke horeca, is er een rode draad te herkennen in het ontstaan van dit soort branden. In Nederland zijn sinds de brand in ’t Hemeltje de landelijke controles naar brandveiligheid in horecagelegenheden aangescherpt. De recente brand in Leeuwarden op 1 maart 2025 bij club Zayn Nightlife is het bewijs dat dit onderwerp in ons land nog steeds relevant is, maar ook dat in Nederland de aanpak van dergelijke potentieel fatale branden tegenwoordig beter lijkt te zijn geregeld dan voorheen.
Het gebruik van pyrotechniek in een ruimte, de aanwezigheid van brandbare materialen ter decoratie of isolatie, ontoereikende veiligheidsmaatregelen en overbezetting is een dodelijke combinatie, waar vooral aandacht voor moet blijven bij alle horecagelegenheden. Mede dankzij scherpere regelgeving, regelmatige controles en goede ontruimingsplannen worden de nachtclubs steeds veiliger en kunnen bezoekers onbezorgd genieten.