Eind 2023 is het dreigingsniveau in Nederland verhoogd naar 4 (substantieel) op een schaal van 5. Dit betekent dat de kans op een aanslag reëel is. In een interview met Ramon Spaaij spraken wij over de verhoging van het dreigingsniveau en de consequenties voor evenementen.
Ramon Spaaij, van oorsprong Nederlander, is medeoprichter van de Applied Security Science Partnership (ASSP) in Australië, waarin politie- en veiligheidsprofessionals samen worden gebracht met academici om gezamenlijk robuust bewijs op te bouwen over gedragsindicatoren van gewelddadig extremisme. Daarnaast is hij ook nog steeds actief in Nederland en volgt hij de situatie op de voet.
OP 12 december 2023 werd in Nederland het dreigingsniveau verhoogd van 3 naar 4. Als oorzaak voor het verhogen van het dreigingsniveau worden de volgende factoren aangegeven: het opgelaaide conflict in Israël en de Palestijnse gebieden, koranschendingen in verschillende Europese landen en de oproepen tot aanslagen van terroristische organisaties. Hierdoor is de dreiging vanuit het jihadisme toegenomen.
In Nieuw-Zeeland werden in 2019 aanslagen gepleegd op twee moskeeën in de stad Christchurch, waarbij 51 doden en tientallen gewonden vielen. Spaaij verteld dat ze veel copycat-gedrag zagen met een serie van vergelijkbare aanslagen op synagogen en de Halle in Duitsland. Vanuit de Jihadistische kant worden mensen aangespoord en geïnspireerd tot het plegen van aanslagen.
“Het terreurbeeld is momenteel erg diffuus. Dit maakt het lastig voor veiligheidsdiensten om dreigingen goed te duiden. Er zijn bredere ontwikkelingen die zich uiten in dreigingen uit meerdere hoeken.”, aldus Spaaij.
De tekst gaat verder onder de afbeelding.
Wat is het effect op evenementen?
In Nederland zitten we nu midden in een periode van (vrij toegankelijke) evenementen. We hebben zojuist Koningsdag, dodenherdenking en Bevrijdingsdag achter de rug en het zomerseizoen begint nu zo’n beetje.
Alle eerdergenoemde dreigingen kunnen volgens Spaaij worden gerelateerd aan evenementen. Hij noemt zogenaamde ‘soft-targets’, locaties die gemakkelijk toegankelijk zijn voor grote aantallen mensen en waar beperkte beveiligings- of beschermingsmaatregelen zijn getroffen, waardoor ze kwetsbaar zijn voor aanvallen. “Denk aan een braderie, kerstmarkt of bevrijdingsdag. Vrij toegankelijke evenementen die in de openlucht plaatsvinden brengen weer andere uitdagingen met zich mee dan een evenement in Ahoy of de ArenA.”
Een voorbeeld dat Spaaij geeft is de dreiging die is geuit via een mediakanaal dat banden heeft met de terreurgroep Islamitische Staat (IS) met betrekking tot wedstrijden in de Champions League. Voor de Nationale Dodenherdenking in Amsterdam heeft Burgemeester Halsema in samenwerking met politie extra maatregelen genomen. Aanleiding was de toegenomen spanning in de maatschappij en een grote actiebereidheid waar de politie en NCTV aanwijzingen voor hebben.
Het diffuse terreurbeeld, zonder duidelijke grenzen, maakt het ook lastig om de risico’s in beeld te brengen voor een evenement. Denk hierbij aan het evenwicht tussen veiligheid en gastvrijheid. Waar creëren maatregelen meer angst dan veiligheid?
Versterken van veiligheid
In Australië is er een richtlijn opgesteld voor veiligheid rondom drukke plaatsen. ‘Australia’s Strategy for Protecting Crowded Places from Terrorism’ is een strategie die eraan moet bijdragen dat er een duidelijk en consistent begrip is van wat een drukke plaats inhoudt, van de rollen en verantwoordelijkheden van iedereen die betrokken is bij de bescherming van deze plaatsen, en van de dreigingsomgeving waarin zij opereren. Een belangrijk punt in de strategie is informatiedeling. De samenwerking tussen de private en publieke partijen om evenementen zo veilig mogelijk te maken. “Wees ervan bewust dat elke dreiging dynamisch is. Eén keer kennis vergaren is niet genoeg! Het beeld veranderd continu.”
Een ander punt dat Spaaij benoemt is de bewustwording van professionals en het publiek. Hoe reageer je zelf of hoe reageert je publiek bij een dreiging? Verdiep je in het gedrag van crowds tijdens een dreiging en in crisissituaties. Leer de meest voorkomende gedragingen tijdens evacuaties herkennen en begrijpen en krijg verschillende manieren van communicatie en sturing aangereikt om beter grip te krijgen op verschillende crisissituaties.
Een belangrijk punt voor Spaaij om mee te geven is de proportionaliteit van veiligheid. De balans tussen gastvrijheid en veiligheid, Safety en Security. De media hebben hierin ook een rol. De impact van labels die worden gebruikt zijn enorm: het woord ‘aanslag’ wordt soms te snel gebruikt. Dit label gaat een eigen leven leiden en beïnvloed de mate van angst. “We moeten oppassen dat we niet doorschieten in een krampreactie!”