Adviseur ESI en CrowdProfessionals
ESI-adviseur Paul Brinkman was in januari 2024 als officier van dienst en voorzitter team Bevolkingszorg vanuit de gemeente Rotterdam direct betrokken bij een grote explosie aan de Schammenkamp in Rotterdam, waarbij drie doden vielen en tientallen woningen beschadigd raakten. Hij trekt zijn lessen uit deze gebeurtenissen en bespreekt wat een incident als dit betekent voor de rol van de gemeentelijke crisisorganisatie.
De cijfers die politie de afgelopen periode presenteerde liegen er niet om. In de afgelopen eerste zes maanden van 2024 zijn er 13 ernstige incidenten geweest met ontploffende laboratoria in woonwijken waarbij er 10 doden en 5 gewonden zijn gevallen.
In januari was ik zelf rechtstreek betrokken vanuit het proces Bevolkingszorg bij de explosie aan de Schammenkamp in Rotterdam-Zuid. Tijdens het incident, dat opgeschaald is naar een GRIP2, vielen drie doden, waaronder een familielid van de uiteindelijke verdachte.
De impact en nasleep van de ontploffing zijn groot waarbij, er een aantal cruciale fasen te benoemen zijn. Graag neem ik jullie mee in mijn eigen ervaringen en leermomenten van deze langdurige inzet. Eerst vanuit de Regionaal Operationeel Team-setting GRIP2 en daarna vanuit het gemeentelijk team Bevolkingszorg Rotterdam waar ik tijdens dit incident voorzitter van was.
Inzet GRIP2 Bevolkingszorg
Op maandag 29 januari rond 21:20 uur kwam de melding van de explosie aan de Schammenkamp in Charlois binnen. De enorme impact en de dodelijke slachtoffers waren op dat moment nog niet bekend.
Er werd in eerste instantie opgeschaald naar een GRIP1 waarbij er een Coördinatie Plaats Incident (CoPI) werd ingericht. Alle diensten gaan in deze setting op de locatie aan de slag.
Voor het proces Bevolkingszorg, waarbij de officier van dienst Bevolkingszorg aanschuift in het CoPI, betreft dit een aantal standaardprocessen: het informeren van de burgemeester, het inrichten van het proces Noodopvang en Verzorging en het faciliteren in Omgevingszorg (afsluitingen, verkeer, inzet BOA’s).
Het artikel gaat verder onder de afbeelding.
Rotterdam kende het afgelopen jaar veel explosies en daardoor werd niet direct verwacht dat dit een andere was dan alle andere. Maar eenmaal op locatie kwam de heftige impact van deze explosie bij de collega’s pas echt binnen.
De kracht van de explosie was enorm en heeft voor veel schade bij omliggende flats gezorgd. Na het eerste overleg in het CoPI is gekozen voor het inrichten van een noodopvanglocatie voor getroffenen. Een plek waar ook psychosociale ondersteuning en stichting Salvage een grote rol hebben gespeeld. De opschaling naar GRIP2, wat betekent CoPI-inzet plus een Regionaal Operationeel Team (ROT), is uiteindelijk later in de avond gevallen. Het ROT is aan de slag gegaan met o.a. vraagstukken over ontruimingen van de getroffen gebouwen, omgevingscommunicatie en andere effecten van de explosie.
Op dat moment waren we al, ter ondersteuning van onze collega’s in het CoPI, actief met een gemeentelijk team Bevolkingszorg. Door GRIP2 klapte dit team om naar een actiecentrum Bevolkingszorg voor het ROT. Door deze manier van werken hebben we tijdens de avond al vrij snel de eerste contouren van een plan van aanpak voor Bevolkingszorg en het gemeentelijk deel kunnen presenteren aan het ROT.
De complexiteit nam hiermee helaas niet af gedurende de nacht. Al snel werd duidelijk dat er door de explosie mensen om het leven waren gekomen. Er moest, naast alle blus- en reddingswerkzaamheden, een Plaats Delict (PD) komen, in verband met mogelijk strafrechtelijke vervolging.
De zoektocht naar de vermisten onder het puin was onmogelijk door de instabiliteit van de restanten van de portiek. Daarnaast moest er worden nagedacht over het schoonhouden van de PD voor sporenonderzoek. Na het onder controle krijgen van de brand en het opvangen van de mensen die niet naar huis terug konden, is er einde GRIP afgekondigd.
Het artikel gaat verder onder de afbeelding.
Papier en praktijk
In deze fase blijven me twee dingen bij waarvan de eerste misschien voor de hand ligt. Het gemeentelijk crisisplan werkt op papier altijd. Maar de bereikbaarheid van de organisatieonderdelen die niet direct in de crisislijn dagelijks actief zijn, staan niet altijd conform plan midden in de nacht aan. Het zorgen voor bewustzijn, het oefenen met elkaar, en elkaar kennen kan hier enorm aan bijdragen.
Het tweede wat me is bijgebleven is dat het proactief, met de kans op voor niks, opstarten van je processen veel voordeel heeft. Zeker wanneer het scenario erger is dan op voorhand ingeschat.
Voor deze specifieke inzet hadden we het proces opvang eerder kunnen opstarten. Meer getroffenen en omwonenden hadden dan profijt gehad van de noodopvang. Wat voor ons proces een beter informatiebeeld had opgeleverd over wie zorg en opvang nodig had. Voor omwonenden en slachtoffers zou er dan eerder zorg, troost en informatie beschikbaar zijn op een centrale plek. Wellicht klink ik nu kritisch, maar soms kunnen 30 tot 40 minuten een enorm verschil maken.
Inzet gemeentelijke crisisorganisatie
In de uren en dagen na de explosie heeft het gemeentelijk team Bevolkingszorg de gemeentelijke processen gecoördineerd. Dit in een intensieve en zeer constructieve afstemming met politie Rotterdam. De complexe situatie van slachtoffers onder het puin, een PD, een boze buurt en informatie over een drugslab, vormde een broeiende cocktail van onrust.
Tegen een achtergrond van een multiculturele wijk, diverse meningen over geloofsovertuigingen, het gebrek aan vertrouwen in de overheid en meldingen van een stanklucht, hebben we gezamenlijk met alle diensten ervoor gekozen om actief de wijk in te gaan. Gezamenlijk optrekken in bewonersavonden, een informatiepunt en communicatie zijn hierbij enorm belangrijk en effectief gebleken. Maar ook samen met het opsporingsteam van politie gesprekken met nabestaanden voeren, faciliteren in rite rondom het bergen van de lichamen en in gezamenlijkheid zorgen dat eventuele spullen van de getroffen veilig bleven tijdens de dagen erna waren onderdeel van het proces.
Hierbij is het kennen van je processen en verantwoordelijkheden een absolute must maar elkaar kennen en elkaar opzoeken nog belangrijker. Samen met je partners en je team kun je complexe situaties het hoofd bieden. Samen straal je eenheid en vertrouwen uit naar de mensen die getroffen zijn en hulp nodig hebben.
Mocht je meer willen weten of heb je vragen over mijn praktijkervaringen en het inrichten, trainen of opleiden van jullie crisisorganisatie? Neem dan contact met mij op via paul@esi.email.