Door Syan Schaap
Een groot deel van de recente CP3-conferentie in St. Andrews (Schotland) was gericht op het gedrag van crowds in een conflictueuze context en tijdens noodsituaties. Toch was er ook aandacht voor crowds die bijeenkomen voor een evenement zoals een festival of een religieuze ceremonie. Wat weten we over hun gedrag, of belangrijker: wat weten we nog niet voldoende?
Het internationale gezelschap van psychologen dat op 27 en 28 augustus 2026 samen kwam in de universiteit van St. Andrews vanwege de conferentie Crowds, Psychology, Policy, and Practice (CP3) had uiteenlopende referentiekaders ten aanzien van het gedrag van crowds op evenementen. De aanwezige Indiase specialisten refereerden bijvoorbeeld aan massale religieuze bijeenkomsten in India, waar soms ernstige incidenten plaatsvinden. Uit eerder onderzoek weten we dat juist bij dergelijke evenementen relatief vaak ernstige incidenten voorkomen. Dit wordt verklaard door een combinatie van factoren: de organisatie van deze evenementen is niet altijd professioneel en mist kennis over crowd management; de deelnemers bevinden zich in een zodanig sterkte sociale identiteitsvorming, dat zij zich veilig voelen in de massa van mede-geloofsgenoten; een oproep van een religieus leider kan een plotselinge toestroom van bezoekers op gang brengen die soms niet past binnen de infrastructurele kenmerken van de omgeving. Dit kan leiden tot verdrukking of andere fysieke rampen.
De focus op evenementen in de Westerse wereld is meer gericht op muziekfestivals en stadsfeesten. We weten dat ook bij concerten en festivals sterke sociale identiteiten kunnen bestaan. Dit is over het algemeen minder bij open stadsfeesten. Maar tegelijkertijd is het beeld dat bij allerlei soorten publieksevenementen over het algemeen 90% van de bezoekers de aanwijzingen van de organisatie volgt.
Naast de risico’s, zijn er veel positieve kanten aan het zich bevinden in een evenementencrowd: mensen voelen zich gelukkiger, hun collectieve gevoel wordt versterkt, zij verwachten onderlinge steun en het bezoeken van een evenement kan zelf effecten hebben op hun gezondheid. Het delen van emoties op een evenement helpt om met deze emoties om te gaan.
Wat we nog onvoldoende weten
Het is interessant om te bekijken wat we nog niet weten. Zo werd benoemd dat er maar weinig zicht is op generationele ontwikkelingen. Hoe gedragen nieuwe generaties zich op religieuze evenementen, concerten, festivals en stadsfeesten? Hoe verhouden zij zich tot oudere generaties die daar ook aanwezig zijn? Tijdens de conferentie werd enige zorg geuit over consumentengedrag: doordat festivals steeds meer met merken samenwerken, luxeproducten aanbieden en hoge prijzen rekenen, wordt de bezoeker langzaamaan meer behandeld als consument dan als fan van het concept. Dit kan een consumptie-identiteit aanwakkeren, waarin het ‘ik’ meer voorop staat. Dit kan vervolgens een negatieve invloed hebben op onderlinge solidariteit en het geluksgevoel van het zich één voelen met de crowd.
Wat willen we nog weten?
Waarover moeten we meer kennis verzamelen als het gaat om crowds op evenementen? Deze vraag werd beantwoord met drie suggesties. Allereerst is er snel meer zicht nodig op digitale crowds. De huidige tieners zien de online wereld net zozeer als de echte wereld als de fysieke wereld. Wat zij online doen en bij welke groepen zij zich aangesloten voelen ontgaat de onderzoekers nog grotendeels. Hoe dit effect heeft op hun welbevinden en hun gedrag jegens leden van de groep is ook onbekend. Ook weten we niet voldoende hoe dit tot uiting komt in hun gedrag in de fysieke wereld.
De tweede suggestie was om een raamwerk te ontwikkelen om het gedrag van crowds op evenementen beter te kunnen duiden. Zo kan sneller worden herkend in welke mate een crowd een sociale identiteit heeft en wat er kan worden gedaan om die identiteit te versterken.
De derde suggestie was om praktische trainingen te ontwikkelen voor medewerkers van organisaties die bij evenementen betrokken zijn. De theorie moet meer worden vertaald naar concrete handelingsperspectieven. Academici zouden meer betrokken kunnen worden bij operationele planning en training.
ESI blijft aangesloten bij dit initiatief om crowd psychologie te benutten om meer te begrijpen over groepsgedrag. Wij zullen deze inzichten al gaan gebruiken in onze cursussen en wanneer wij meedenken over crowd management op evenementen.