Door Guusje Vrehen, Sportdokters.nl
Zodra de temperaturen oplopen, ontstaat bij sportevenementen vrijwel automatisch telkens dezelfde discussie: kan het sportevenement nog wel doorgaan? In deze blog geven we inzicht in diverse mogelijkheden die er zijn om ook bij warmte en grote inspanning een evenement nog verantwoord plaats te laten vinden. Hierbij kijken we naar hoe de medische voorbereiding hierop kan worden afgestemd en welke maatregelen kunnen helpen om hitte gerelateerde gezondheidsproblemen te voorkomen of de gevolgen ervan te beperken.
De thermometer lijkt soms de belangrijkste graadmeter te worden. Er verschijnen waarschuwingen, deelnemers maken zich zorgen en organisatoren komen onder druk te staan. Wanneer een evenement wordt afgelast, leidt dat regelmatig tot teleurstelling en onbegrip. Maar hoge temperaturen betekenen niet automatisch dat een sportevenement onverantwoord is.
Sporten in de hitte brengt onmiskenbaar extra gezondheidsrisico’s met zich mee. De vraag zou daarom niet alleen moeten zijn hoe warm het wordt, maar vooral: zijn de risico’s voldoende in beeld en kunnen organisatie, evenementenzorg én de omliggende zorgketen deze verantwoord beheersen?
Voorbereiding begint vóórdat het warm wordt
Een evenement onder bijzonder warme omstandigheden valt of staat met voorbereiding. Zodra hoge temperaturen worden verwacht, is het belangrijk dat de organisatie, de evenementenzorgorganisatie (EZO), de sportbond en, waar nodig, de GHOR en de veiligheidsregio tijdig met elkaar overleggen. Het is belangrijk om vooraf in kaart te brengen welke zorgvragen kunnen worden verwacht, of de beschikbare medische capaciteit toereikend is en of extra zorgverleners of aanvullende deskundigheidsniveaus nodig zijn. Ook moeten passende maatregelen kunnen worden getroffen om hitteletsels te voorkomen en de gevolgen ervan zoveel mogelijk te beperken.
Een goede voorbereiding betekent dat je scenario’s uitwerkt voordat ze werkelijkheid worden. Minstens zo belangrijk is dat de afgesproken maatregelen daadwerkelijk worden uitgevoerd. Een uitstekend zorgplan op papier heeft weinig waarde als op de wedstrijddag de afgesproken voorzieningen ontbreken.
Het zorgniveau moet kunnen meebewegen
Een zorgplan dat onder normale weersomstandigheden passend is, hoeft dat bij uitzonderlijke hitte niet meer te zijn. Het risicoprofiel verandert en daarmee kan ook de benodigde inzet van de EZO veranderen. Opschalen betekent daarbij niet dat er op het evenemententerrein een ziekenhuis moet worden ingericht, maar wel dat de zorgcapaciteit wordt afgestemd op de veranderde risico’s en verwachte zorgvraag.
Een medische post is geen Spoedeisende Hulp en beschikt over beperktere diagnostische en therapeutische mogelijkheden. Wanneer een patiënt zorg nodig heeft die binnen de evenementenzorg niet verantwoord kan worden geleverd, moet tijdig worden overgedragen aan de reguliere zorg. Bij atleten met een medisch probleem dat mogelijk gevolgen heeft voor hun deelname, moet worden afgewogen of het verantwoord is om wel te starten. Het blijft immers evenementenzorg.
De tekst gaat verder onder de afbeelding.
De zorgketen houdt niet op bij het evenemententerrein
Een evenement kan op het eigen terrein uitstekend zijn voorbereid, maar wanneer veel patiënten vervolgens worden doorverwezen naar de reguliere zorg, is het probleem niet opgelost, maar verplaatst. Daarom moet ook de mogelijke impact op de gehele regionale zorgketen onderdeel zijn van de voorbereiding.
Het is van belang om te bedenken wat er gebeurt wanneer het aantal patiënten hoger uitvalt dan verwacht. Zijn de omliggende Spoedeisende Hulpafdelingen voorbereid op een grotere toestroom? Is er voldoende beddencapaciteit en zijn er IC-bedden beschikbaar? Hoe goed is het evenemententerrein bereikbaar voor de ambulance en hoeveel ambulancecapaciteit is daadwerkelijk beschikbaar? En hoe is de situatie bij de huisartsenpost in de buurt?
Afstemming met de reguliere zorg
Wanneer vooraf een verhoogde zorgvraag wordt verwacht, is het belangrijk om tijdig te bespreken of de regionale zorgketen deze extra belasting kan opvangen. De GHOR en veiligheidsregio spelen hierin een belangrijke rol. Of en in welke mate de reguliere zorg kan opschalen, verschilt per veiligheidsregio en is afhankelijk van verschillende factoren. Denk aan het type en de omvang van het evenement, andere evenementen die gelijktijdig plaatsvinden en de verwachte zorgvraag daar, maar ook aan de beschikbare capaciteit bij ziekenhuizen en ambulancediensten. De reguliere zorg moet immers ook voor andere patiënten in de regio toegankelijk blijven. Een onverwachte toestroom van patiënten kan de reguliere zorg aanzienlijk belasten, dus afstemming vooraf is hiervoor noodzakelijk.
Naast de vraag of extra capaciteit nodig is, moet een EZO bij een verwachte hoge zorgdruk ook durven bepalen of zij het evenement verantwoord kan ondersteunen. Een EZO moet aantoonbaar bekwaam en ervaren zijn in het type evenement en de benodigde zorgniveaus kunnen leveren. Als dat niet het geval is, moet zij ook nee durven zeggen tegen de organisator. Juist die professionele grens zorgt voor vertrouwen en staat aan de basis van kwalitatief goede evenementenzorg.
De tekst gaat verder onder de afbeelding.
Verantwoordelijkheid van de atleet
Ook de deelnemer heeft een verantwoordelijkheid. Eerlijk zijn over de eigen gezondheid, goed voorbereid aan de start verschijnen, adviezen serieus nemen, lichamelijke signalen herkennen en bereid zijn het tempo aan te passen of te stoppen horen daarbij.
Extra aandacht is nodig voor deelnemers met een bestaande medische aandoening. Denk bijvoorbeeld aan hart- en vaatziekten, epilepsie, chronische darmziekten of nierziekten. Een chronische aandoening betekent uiteraard niet automatisch dat iemand niet kan sporten. Maar langdurige inspanning, hitte, dehydratie en verstoringen van de vocht- en elektrolytenbalans kunnen bestaande kwetsbaarheden wel beïnvloeden.
Binnen de evenementenzorg klinkt regelmatig de uitspraak: “Mijn specialist heeft gezegd dat ik mag starten.” Dat is relevante informatie, de behandelend specialist kent immers de patiënt, de diagnose, medicatie, onderzoeksuitslagen en het ziekteverloop goed. Maar kent die specialist ook de specifieke omstandigheden van het evenement? Zoals hoelang het kan duren voordat een deelnemer met problemen wordt bereikt, welke voorzieningen langs het parcours beschikbaar zijn, wat de mogelijkheden van een medische post zijn en wat er gebeurt wanneer de toestand van een deelnemer plotseling verslechtert?
Daarom is er een wezenlijk verschil tussen de vraag of een patiënt medisch stabiel en in staat is om te sporten, en de vraag of het verantwoord is dat deze patiënt vandaag, onder deze specifieke omstandigheden, aan dit evenement deelneemt. Beide perspectieven zijn waardevol en kunnen elkaar juist aanvullen.
Een verantwoorde ‘ja’ of een noodzakelijke ‘nee’
Goede voorbereiding betekent niet dat een evenement onder alle omstandigheden moet doorgaan. Soms is het antwoord dat het niet verantwoord is om het evenement plaats te laten vinden. Wanneer risico’s ondanks aanvullende maatregelen onvoldoende beheersbaar zijn, de noodzakelijke medische capaciteit niet kan worden gerealiseerd of de regionale zorgketen de verwachte extra belasting niet verantwoord kan opvangen, kan aanpassen, uitstellen of afgelasten noodzakelijk zijn.
Maar omgekeerd geldt dit ook: wanneer risico’s zorgvuldig zijn beoordeeld, passende maatregelen zijn getroffen, de EZO daarop is ingericht, de organisatie deze maatregelen daadwerkelijk uitvoert en de noodzakelijke afstemming met sportbond, GHOR, veiligheidsregio en regionale zorgketen heeft plaatsgevonden, kan doorgaan óók een verantwoorde beslissing zijn.
Hoge temperaturen zouden daarom niet automatisch moeten leiden tot de vraag: “Wanneer moeten we afgelasten?” Een betere vraag is: “Wat is onder deze omstandigheden nodig om dit evenement verantwoord te organiseren – en kunnen we dat ook daadwerkelijk realiseren?”
Soms leidt het antwoord tot een nee. Maar een zorgvuldig voorbereid en gezamenlijk afgewogen ja moet óók tot de mogelijkheden behoren.