Door Syan Schaap
Zou je liever een groen of een rood verlicht bord volgen als de veiligheid in het geding is? Ben je gevoelig voor licht en kleuren of sla je vooral vaak (onbewust) rechtsaf als je ergens weg wilt komen? Nieuwe onderzoeksresultaten van TU Delft geven aanknopingspunten voor het gebruik van licht voor het optimaliseren van routekeuzes. Dit kan ons helpen om slim te kunnen sturen op gewenst gedrag.
Het rapport “Does Light Influence Route-Choice Behavior? Discrete-Choice Modeling Study” (TTR, april 2026) onderzoekt of verlichting het loopgedrag van voetgangers kan beïnvloeden. De auteurs, Dorine C. Duives en Arco van Beek van TU Delft, bekijken specifiek hoe lichtkleur en lichtintensiteit de keuze van een route beïnvloeden. Het onderzoek richt zich op crowd management: hoe mensen subtiel (“nudging”) gestuurd kunnen worden zonder harde maatregelen zoals hekken of barrières.
Achtergrond en doel
Traditioneel wordt crowd management vooral uitgevoerd met fysieke middelen zoals hekken, poorten of inzet van personeel. Dat beperkt echter de bewegingsvrijheid en soms ook de beleving van bezoekers. De onderzoekers wilden weten of verlichting een flexibelere en vriendelijkere manier kan zijn om mensen te sturen.
Eerdere studies lieten al zien dat verlichting invloed kan hebben op gedrag, maar die onderzoeken waren vaak beperkt: ze onderzochten slechts één type lichtprikkel of hielden onvoldoende rekening met verschillen tussen mensen. Dit onderzoek probeert daarom:
- de invloed van verschillende kleuren en helderheidsniveaus systematisch te meten;
- verschillen tussen personen in kaart te brengen;
- voorspellende gedragsmodellen te ontwikkelen.
Methode
Voor het onderzoek werd een Virtual Reality (VR)-experiment uitgevoerd. Deelnemers liepen meerdere keren door een virtueel doolhof waarin zij steeds moesten kiezen tussen twee gangen. Die gangen verschilden in:
- lichtkleur (rood, groen, blauw, wit);
- lichtintensiteit (helder of donker);
- richting (links of rechts).
Omdat elke deelnemer meerdere keuzes maakte, konden de onderzoekers patronen en voorkeuren analyseren.
In totaal deden 191 personen mee aan het experiment. De onderzoekers gebruikten twee geavanceerde statistische modellen:
- een Panel Mixed Logit Model (PMXL) om gemiddelde effecten en individuele variatie te meten;
- een Latent Class Choice Model (LCCM) om verschillende typen deelnemers te identificeren.
Tekst gaat verder onder de afbeelding.
Het onderzoek laat zien dat mensen groen associëren met veiligheid en rood licht vermijden.
Belangrijkste resultaten
- Verlichting beïnvloedt routekeuze
De studie toont duidelijk aan dat verlichting het gedrag van voetgangers beïnvloedt:
- Groen licht had het sterkste positieve effect: mensen kozen vaker voor een groen verlichte gang.
- Blauw licht werkte eveneens positief, maar iets minder sterk.
- Rood licht werd juist vermeden.
- Donkere gangen werden ook vaker vermeden.
Dit betekent dat mensen niet willekeurig kiezen: kleur en helderheid sturen hun gedrag daadwerkelijk.
- Groen licht werkt het beste als “nudge”
Van alle kleuren bleek groen het meest effectief om mensen een bepaalde richting op te sturen. De onderzoekers vermoeden dat dit samenhangt met psychologische associaties:
- groen wordt vaak geassocieerd met veiligheid, natuur of toestemming;
- rood juist met gevaar of stoppen.
- Grote verschillen tussen mensen
Een belangrijk inzicht uit het onderzoek is dat niet iedereen hetzelfde reageert op verlichting. Het latent class model identificeerde drie groepen:
a. Lichtgevoelige personen
Deze groep reageerde sterk op zowel kleur als helderheid. Zij vermeden donkere en rode gangen en kozen vaker voor groene of blauwe route.
b. Donkerte-vermijdende personen
Deze deelnemers reageerden vooral op helderheid. Zij kozen voornamelijk voor goed verlichte gangen, ongeacht de kleur.
c. Personen met een sterke rechtervoorkeur
Deze groep had nauwelijks aandacht voor verlichting en koos vooral instinctief voor de rechterkant. Dit suggereert dat sommige mensen vaste gedragsstrategieën volgen die sterker zijn dan omgevingsprikkels.
d. Rechterbias
Naast de invloed van licht ontdekten de onderzoekers een opvallende algemene voorkeur voor rechtsaf slaan. Deze “right-handed bias” kwam in meerdere analyses terug. Dat betekent dat crowd managers rekening moeten houden met natuurlijke gedragsvoorkeuren naast verlichtingseffecten.
Praktische betekenis
De studie laat zien dat verlichting potentieel een bruikbaar instrument is voor crowd management, bijvoorbeeld:
- bij festivals;
- in stations;
- tijdens evacuaties;
- in grote publieke gebouwen.
Met dynamische verlichting kunnen organisatoren bezoekers subtiel sturen zonder fysieke barrières. Dat kan goedkoper, flexibeler en prettiger zijn voor bezoekers.
Voorbeelden van toepassingen:
- groene verlichting gebruiken om gewenste looproutes aantrekkelijker te maken;
- donkere of rode verlichting vermijden op routes die juist gebruikt moeten worden;
- verlichting dynamisch aanpassen aan drukte.
Beperkingen van het onderzoek
De auteurs noemen ook enkele beperkingen:
- Het experiment vond plaats in VR, niet in een echte omgeving. Werkelijk gedrag kan dus afwijken.
- De deelnemerspopulatie was relatief beperkt.
- Andere factoren zoals geluid, drukte of sociale interacties werden niet meegenomen.
Daardoor zijn vervolgstudies in realistische situaties nodig.
Gebruik voor crowd management
Het onderzoek concludeert dat verlichting daadwerkelijk invloed heeft op routekeuze van voetgangers. Vooral groene en blauwe verlichting trekken mensen aan, terwijl rode en donkere routes worden vermeden. Tegelijkertijd verschillen mensen sterk in hun gevoeligheid voor lichtprikkels. Sommige mensen reageren sterk op kleur en helderheid, terwijl anderen vooral vaste gewoonten volgen, zoals een voorkeur voor rechts.
De studie levert daarmee interessante inzichten op voor slim en flexibel crowd management. Verlichting kan – mits de situatie zich daartoe leent – worden ingezet als een effectieve “nudge” om mensen subtiel te sturen zonder hun bewegingsvrijheid volledig te beperken. Dit zal eenvoudiger kunnen op een greenfield festival, in een gebouw of bouwsel dan in de openbare ruimte van een binnenstad, waar vaak al veel lichtprikkels en kleurenaanwezig zijn in de omgeving. Verder is het fijn dat we in Europa al goed bezig zijn door gebruik te maken van groene nooduitgang-verlichting!