Blog door Roelf Pot
Senior adviseur & inspecteur bij ESI
Laten we eens beter doordenken wat de veranderde maatschappelijke context waarin we nu leven, betekent voor ons werk. De kans op een aanslag is realistisch hoog. En hoe gaan we daar mee om tijdens de komende (stads)evenementen?
Dat het onrustig is de wereld om ons heen weet iedereen die momenteel het nieuws volgt: er zijn oorlogen, aanslagen (recent nog in België), en veel protesten over allerlei maatschappelijke kwesties. Het dreigingsniveau is in december 2023 door de NCTV verhoogd omdat door de toename aan internationale spanningen de voorstelbaarheid van een aanslag in Nederland is toegenomen. In hun periodieke rapportage Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland beschrijft de NTCV de optelsom aan ontwikkelingen die zorgen voor deze toename aan de kans dat we in ons dagelijks leven hier mee te maken gaan krijgen.
Iedereen die in Nederland betrokken is bij fysieke veiligheid en beveiliging op nationaal niveau, is alert. En ook bedrijven die actief zijn in een vitale sector doen, conform hun draaiboeken, nog een extra schepje boven op de bestaande fysieke en digitale beveiligingsmaatregelen. De Business Continuïty- en Crisisplannen worden nog een keer bekeken en in de praktijk gecheckt. Zij zijn voorbereid.
Aantrekkingskracht evenementen
We hebben internationaal ervaren dat drukke plaatsen en in het bijzonder evenementen een flinke aantrekkingskracht hebben op mensen die met de gedachte spelen om een aanslag te plegen. Denk aan de aanslag in Berlijn op een kerstmarkt, de aanslag in Nice op een viering van Quatorze Juillet, de aanslag op het concert van Ariana Grande in Manchester, de aanslag op de Boston Marathon en de aanval van Hamas op een festival in Israël, die de huidige oorlog in de Gazastrook ontketende.
Momentum, gelegenheid en middelen blijken vaak sleutelwoorden te zijn bij het bepalen waar en wanneer een aanslagpleger zal toeslaan. En dan heb ik het over de (potentiële) aanslagpleger die ruim van tevoren een globaal plan heeft, vervoersmiddelen en geweldsmiddelen heeft aangeschaft en loert op zijn kans. Daarnaast hebben we nog kans dat een kwetsbare éénling zichzelf niet meer in de hand heeft en impulsief pakt wat voorhanden is op een moment dat zich een gelegenheid voordoet. Dat is de realiteit waarin wij leven vandaag.
De tekst gaat verder onder de foto
Risicoanalyse
Wat moet je als veiligheidscoördinator van een stadsevenement met zo’n situatie? In de aanloop naar het evenement (denk even aan een kerstmarkt of carnaval) is als het goed is een risicoanalyse gemaakt. Maar het is erg lastig om al maanden op voorhand goed te kunnen beoordelen of je met carnaval 2024 misschien wel te maken hebt met een realistische kans op een aanslag. Dit maakt de kans groot dat de terroristische aanslag niet in de risicoanalyse voorkomt. Aan de hand van die risicoanalyse zijn de veiligheidsplannen opgesteld, zijn personeel en middelen gereserveerd en zijn de draaiboeken uitgeschreven.
Als de maatschappelijke context in aanloop naar de uitvoering van het evenement verandert, moet je als veiligheidsverantwoordelijke, ambtenaar OOV of adviseur binnen de politie met je partners om de tafel en de risico’s opnieuw beoordelen. Is het risico groter: Ja. Is die kans reëel? Ja. Moet ik dan mijn plannen dan wijzigen? Ja. Toch??
Als je dat hebt vastgesteld met z’n allen, dan moet er wat extra’s gebeuren. Maar de plannen, de menskracht en de budgetten van de organisatie zijn niet berekend op dit extra toegevoegde risico. Wat doe je? En wat laat je achterwege?
Ik was recent voorzitter van het veiligheidsteam van een nationaal evenement dat live op televisie te zien was. Ongeveer een halfjaar lang zijn wij bezig geweest met het steeds weer opnieuw (laten) analyseren van de maatschappelijke context. Miljoenen mensen zouden rechtstreeks meekijken. Er waren maatschappelijke spanningen rond de Tweede Kamerverkiezingen. De oorlog in Gaza was kort ervoor gestart. Reden te meer om er van uit te gaan dat de kans op activisme of een aanslag zeer groot is. En daar hebben we ook op ingezet met onze plannen en dus in middelen en materieel. En daar hing een fors prijskaartje aan. De kans was zeer groot, maar er is gelukkig niets gebeurd. Misschien wel omdat we fors ingezet hebben op intelligence, een dikke onzichtbare buitenring en veel monitoring? Wie zal het zeggen?
In de weken daarna kwamen de kerstmarkten en de oud en nieuw-vieringen op pleinen. En over drie weken volgt het carnaval. Duizenden mensen op de been in gezellige binnensteden. Ik vraag me af of die veiligheidsplannen nu ook rekening houden met die verhoogde dreiging. Als je niet wilt dat iemand met snode plannen tussen jouw bezoekers komt om wat te gaan doen, moet je hem/haar eigenlijk aan de rand van het terrein of binnenstad al ontmoedigen of tegengaan.
Extra focus
De huidige spanningen en dreigingen in de maatschappij vragen om een extra focus op het risico van moedwillige, gewelddadige verstoringen van evenementen. Doorgaans is de beveiligingsfocus bij evenementen primair gericht op het handhaven van de huisregels en van de orde binnen de locatie. Die buitenring, Perimeter Security in jargon, die wordt voor de beveiliging van evenementenlocaties steeds belangrijker.
Het voorkomen van illegaal binnendringen van een evenementenlocatie is vanuit commercieel oogpunt altijd al een aandachtspunt. Het fenomeen van bezoekers zonder kaartje die proberen over de hekken of via een dienstingang binnen te komen is van alle tijden. Maar je weet niet wat de beweegreden is om illegaal naar binnen te willen. Alleen maar om de “kick” of omdat hij/zij geen kaartje kon kopen? Of is het dan misschien toch die activist die even later het podium op klimt en een optreden verstoort door een gedachtegoed op te dringen via de microfoon?
Ik ben absoluut geen doemdenker, maar de veranderde maatschappelijke context van dit moment mag wat mij betreft wel zwaarder meewegen in de risicoanalyses van evenementen die we de komende tijd maken. Zowel voor de vrij toegankelijke, als voor de evenementen met een kaartverkoop en een hek erom.
Wat vindt u?