Door Paul Brinkman en Syan Schaap
In de afgelopen jaren zijn er wereldwijd verschillende aanslagen op crowds uitgevoerd waarbij voertuigen als wapens werden ingezet. De term hostile vehicle verwijst naar een voertuig dat opzettelijk wordt gebruikt als middel om schade aan te richten, vaak door in te rijden op mensenmassa’s op drukke evenementen. Van drukbezochte festivals tot belangrijke sportevenementen, deze vormen van aanvallen hebben wereldwijd ernstige gevolgen gehad. In deze blog geven we inzichten in de aard van het risico, de functie van voertuigwerende maatregelen en de factoren die bepalen of je een effectieve aanpak weet neer te zetten.
Enkele jaren terug was er veel aandacht voor aanslagen met voertuigen in o.a. Marseille, Berlijn, Barcelona en Londen. Deze vorm van aanslagen beleeft een soort van comeback. De gebeurtenissen van de afgelopen maanden in o.a. Duitsland en de Verenigde Staten staan ons nog goed op het netvlies. De vorm hostile vehicle wordt door zowel religieuze extremisten, links- als rechts-extremisten gebruikt met een bepaalde mate van copycat-gedrag door verwarde personen. Aanslagen zoals die in Maagdenburg (2023), New Orleans (2024) en Mannheim (2025) tonen duidelijk aan dat we niet langer enkel te maken hebben met traditionele terroristische dreigingen, maar dat er ook atypische daderprofielen naar voren komen tijdens deze aanslagen.
Vanwege het steeds breder gebruik van dit soort aanvallen en het atypische daderprofiel is het voor onze veiligheidsdiensten ook steeds lastiger informatiegestuurd adviezen te geven op dergelijke risico’s. Traditiegetrouw werken we onze risico’s op evenementen uit op basis van de prioritering Risico = Kans x Effect. Voor dergelijke aanslagen is de tendens altijd geweest “het gebeurt niet in Nederland”. De kans dat dit wel een keer gaat gebeuren lijkt alleen maar groter te worden, getuige de setting waarin de aanslagen in landen om ons heen plaatsvinden. En de voorspelbaarheid/ informatiepositie wordt steeds complexer.
Net na de carnavalsperiode willen we stilstaan bij dit onderwerp. Helaas is Mannheim recent ook middelpunt geweest van een aanslag tijdens de carnavalsperiode. Voor ons is een risicogestuurde benadering de reden om doordacht de nodige mitigerende maatregelen te treffen op een steeds meer maatgevend wordend scenario.
De dreiging van hostile vehicle aanvallen
Aanslagen met voertuigen zijn relatief eenvoudig uit te voeren en hebben vaak verwoestende gevolgen. In Maagdenburg reed een verdachte kort voor kerst 2024 op een druk stadsplein in, waarbij tientallen gewonden vielen. In New Orleans werd op 1 januari 2025 een bestelwagen door een druk festivalgebied gestuurd, wat leidde tot meerdere slachtoffers en een gevoel van enorme angst onder het publiek. Op 3 maart 2025 in Mannheim vond een vergelijkbare aanval plaats, waarbij een gemodificeerd voertuig werd gebruikt om de beveiliging te omzeilen en een grote menigte te treffen. Wat deze incidenten met elkaar gemeen hebben, is dat de aanvallen snel en efficiënt werden uitgevoerd, terwijl de autoriteiten moeite hadden om in te grijpen voordat de schade was aangericht.
Er zijn verschillende typen hostile vehicle aanvallen, afhankelijk van het voertuig en de tactieken die gebruikt worden:
- Rijdende voertuigen (auto’s, bestelwagens, vrachtwagens) – Dit is het meest voorkomende type aanval, waarbij een voertuig door een drukke menigte wordt gestuurd. Het voertuig is het wapen, door snelheid en massa veroorzaakt het grote schade.
- Gemodificeerde voertuigen – Deze voertuigen worden vaak aangepast om de beveiligingsmaatregelen te omzeilen. Dit kan variëren van voertuigen met opzet op harde bescherming, zoals betonblokken, tot grotere voertuigen die een groter impact kunnen hebben.
- Explosieven in voertuigen – In sommige gevallen worden voertuigen gebruikt als draagplatform voor explosieven. Dit voegt een extra dreiging toe, aangezien de impact veel groter is dan bij een “normale” rijdende aanval.
De tekst gaat verder onder de afbeelding.
Fotocredits: Crowdguard
De rol van Hostile Vehicle Mitigation (HVM)
Hostile Vehicle Mitigation (HVM) maatregelen zijn ontworpen om de dreiging van deze aanvallen te beperken door het inzetten van fysieke barrières, technologie en geavanceerde ontwerpprincipes.
HVM kan op verschillende manieren worden ingezet:
- Fysieke barrières – Dit zijn de meest directe en zichtbaarste maatregelen, zoals betonnen blokken, verplaatsbare barrières, bomen en grote bouwsels die voertuigen kunnen stoppen. In sommige gevallen kunnen ook barricades die automatisch omhoogkomen of omlaaggaan, effectief zijn.
- Verkeersstromen reguleren – Het nauwkeurig ontwerpen van verkeerscirculatie rond evenementen kan het risico op een aanval verlagen. Dit kan door strikte toegangscontrole, het vertragen van verkeer, het op afstand afsluiten van wegen en het plaatsen van blokkades om voertuigen buiten het bereik van drukbezochte gebieden te houden. Het gaat daarbij om het opbouwen van een ringenstructuur van beschermingsmaatregelen, vanaf een zekere afstand van de crowd.
- Technologie en surveillance – Technologie speelt een steeds grotere rol in HVM. Slimme camera’s, gezichtsherkenning en AI-gebaseerde systemen kunnen vroegtijdig verdachte voertuigen identificeren en tijdig waarschuwen voor mogelijke aanvallen. Drones kunnen bijvoorbeeld ingezet worden om een gebied van bovenaf te monitoren.
- Security staff training – Beveiligingspersoneel moet goed getraind zijn in het omgaan met hostile vehicle aanvallen. Ze moeten snel kunnen signaleren, reageren en waar mogelijk mensen naar veiligheid kunnen leiden bij een dreigend incident.
Wie is verantwoordelijk voor de inzet van HVM?
De verantwoordelijkheid voor de implementatie van HVM kan niet bij een enkele partij worden weggeschreven. Deze complexe en vooral kostbare maatregelen vragen om een integrale samenwerking en een plan voor de langere termijn:
- Lokale overheden en stedenbouwers: De gemeenten en stadsplanners kunnen veiligheidsmaatregelen integreren in de infrastructuur van hun steden. Dit gaat van het ontwerp van openbare ruimte tot het vaststellen van de juiste infrastructuur rondom evenementen.
- Evenementenorganisatoren: Evenementen, van concerten tot sportwedstrijden, kunnen in samenwerking met lokale autoriteiten een eigen plan voor hostile vehicle mitigation opstellen. Dit omvat onder andere het organiseren van fysieke barrières, het trainen van personeel en het implementeren van technologie om verdachte voertuigen te detecteren.
- Beveiligingsbedrijven en techbedrijven: Deze bedrijven leveren vaak de specifieke HVM-technologieën en fysieke infrastructuur, zoals automatische barrières en AI-gedreven beveiligingssystemen.
De tekst gaat verder onder de afbeelding.
Wanneer behaal je dan succes?
De effectiviteit van HVM-maatregelen kan gemeten worden aan de hand van verschillende criteria. Maar hoeft dus niet altijd ook daadwerkelijk te zijn gebruikt in een aanslag. Onder het motto voorkomen is beter dan genezen nemen de maatregelen ook de Window of Opportunity voor mogelijke aanslagen weg.
- Aantal incidenten: Een van de belangrijkste maatstaven is natuurlijk het aantal incidenten dat succesvol wordt voorkomen door de geïmplementeerde maatregelen.
- Snelheid van reactie: Hoe snel kunnen beveiligingssystemen reageren wanneer een bedreiging zich aandient? Dit kan gemeten worden door de tijd tussen detectie en actie te monitoren.
- Verlies van levens en schade: De mate van schade en het aantal slachtoffers kunnen als indicator dienen voor de effectiviteit van de preventieve maatregelen.
- Publiek vertrouwen: De effectiviteit van veiligheidsmaatregelen kan ook gemeten worden aan de hand van hoe het publiek zich voelt over de veiligheid van evenementen. Een verhoogd gevoel van veiligheid kan bijdragen aan een grotere acceptatie van HVM-maatregelen.
- Overlast beperken: iedere blokkade levert hoe dan ook al snel een bepaalde mate van overlast op voor de omgeving. Effectieve maatregelen zijn dan ook snel te plaatsen en te verwijderen en kunnen worden verplaatst als de dynamiek van het evenement verandert. Ook moet niet worden vergeten om de omgeving goed te informeren en oplossingen te bieden voor beperkte bereikbaarheid van hun woon- en leefomgeving.
Integratie in verkeers- en inrichtingsplannen
HVM-maatregelen moeten vanaf het begin van stads- en evenementenplanning worden geïntegreerd. Dit vereist een benadering waarbij beveiliging, verkeersstromen en de inrichting van openbare ruimte nauw met elkaar verbonden zijn. Het aanpassen van verkeersplannen, bijvoorbeeld door belangrijke doorgangswegen af te sluiten voor voertuigen tijdens evenementen, kan een effectieve manier zijn om te voorkomen dat voertuigen de menigte bereiken. Het creëren van veiligheidsringen rondom evenementen, waarin toegang beperkt is en beveiliging versterkt wordt, kan een extra laag van bescherming bieden.
Lange termijn-visie op HVM
De lange termijn-visie op HVM moet gericht zijn op voortdurende innovatie. Naarmate technologie zich ontwikkelt, moeten HVM-maatregelen mee evolueren. Denk hierbij aan de integratie van zelfrijdende voertuigen en het gebruik van kunstmatige intelligentie voor geautomatiseerde detectie van verdachte voertuigen. Ook moeten we blijven leren van de incidenten die plaatsvinden. Dit houdt in dat we regelmatig moeten evalueren, testen en bijstellen om ons aan te passen aan nieuwe dreigingen.
In de toekomst zullen steden en evenementlocaties steeds meer gebruik maken van intelligente infrastructuur en verbonden technologieën om de veiligheid te verbeteren. Dit zal niet alleen de effectiviteit van HVM-maatregelen kunnen verhogen, maar ook de algehele beleving van de stad en evenementen verbeteren, terwijl de veiligheid gewaarborgd blijft.
Conclusie
De dreiging van hostile vehicle aanvallen is reëel en wordt alleen maar groter naarmate de wereld digitaler en meer verbonden wordt. Het is de verantwoordelijkheid van overheden, organisaties en leveranciers van oplossingen om samen te werken aan effectieve HVM-oplossingen, die zowel de openbare veiligheid waarborgen als de ervaring van evenementen en het stadsleven verbeteren. Door vroegtijdige waarschuwingen, doordachte infrastructuur en innovatieve technologie kunnen we de impact van deze aanvallen beperken en de veiligheid van onze burgers en bezoekers beschermen.
Een effectieve aanpak van HVM vereist een integrale benadering waarbij technologie, beveiliging, en bewustwording samenkomen om de veiligheid van het publiek te waarborgen. De focus moet liggen op preventie, maar ook op de snelheid waarmee er gereageerd wordt wanneer er zich een incident voordoet. Alleen door collectieve verantwoordelijkheid en voortdurende vooruitgang in beveiligingstechnieken kunnen we bouwen aan een veiligere toekomst voor evenementen.