Verschillende veiligheidsincidenten in binnensteden maken duidelijk dat drukte terug is en de openbare veiligheid daarbij in het geding kan zijn. Er liggen uitdagingen op het gebied van Crowd Management, waarbij we de lessen uit de coronatijd zeker kunnen gebruiken.
Vrijdag 24 november 2023 was het weer zover: de “Black Friday”-uitverkoop in vele winkels. Overgewaaid uit de VS, is het allang niet meer de enige dag van het jaar waarin koopjes worden gepromoot, maar winkelketens en de media blijven het als iets magisch behandelen. Black Friday is tegenwoordig een periode van meer dan een week, die ook steeds eerder lijkt te beginnen.
Terwijl consumenten werden aangespoord om kledingwinkels, elektronicashops en witgoedzaken te bezoeken voor het te laat was, bleek het ook weer erg druk op straat. Rotterdam werd verrast door een nieuw druk punt, Den Haag kreeg te maken met een stormloop na een social media-oproep en Amsterdam kreeg klimaatactivisten op bezoek in de Bijenkorf.
Oversteekpunt Coolsingel
In Rotterdam werd op 17 november 2023 op de hoek van de Coolsingel en de Koopgoot de grootste Zara van Europa geopend. Deze winkel, in het voormalige C&A-pand, heeft een winkeloppervlak van bijna 9.000 vierkante meter, verspreid over vijf verdiepingen. Een magneet voor kledingliefhebbers! Op honderd meter afstand, net aan de overkant van de Coolsingel, opende Jandino Asporaat 5 dagen later (2 dagen voor Black Friday!) een echte vestiging van FC Kip, een fastfoodrestaurant dat we tot dan toe alleen kenden van de film Bonbini Beach en het typetje Judeska, dat er met veel commentaar op iedereen achter de toonbank staat om de klanten te bedienen. Deze opening werd massaal bezocht en enkele dagen later werd al besloten de zaak te verbouwen om meer klanten te kunnen serveren.
Met de herinrichting van de Coolsingel is het zebrapad dat juist deze twee punten voorheen met elkaar verbond, verplaatst naar het World Trade Center. Het gevolg hiervan is dat er voor voetgangers die zich verplaatsen tussen Zara, H&M en Hema aan de ene kant, en Primark, Starbucks en FC Kip aan de andere kant, geen rechte lijn meer bestaat. Wetende dat mensen altijd de kortste weg kiezen (least effort-principe), is het niet verwonderlijk dat in de praktijk nog massaal wordt overgestoken op dit punt, waar ook constant een stroom auto’s over de Coolsingel rijdt en waar ook fietsers met soms hoge snelheid doorheen slalommen. Gevolg is een zeer onveilige situatie, die volledig voorzienbaar was.
Grimmige situatie in Den Haag
Black Friday in Den Haag eindigde dit jaar grimmig. De gemeente had dit jaar juist actie ondernomen om het shoppen door koopjesjagers meer als evenement te laten beleven, door onder de naam “Funky Friday” activiteiten zoals een DJ en een lichtshow te programmeren in de binnenstad. Omroep West rapporteert dat de avond gezellig begon, maar dat de sfeer flink omsloeg toen jongeren massaal reageerden op een oproep van TikTokker Viinasco0, die op het social media-platform opriep om naar de Grote Marktstraat te komen. Op andere accounts werd het gerucht verspreid dat er gratis Playstations zouden worden uitgedeeld. Nadat de politie arriveerde, liep het uit de hand. Er werd vuurwerk afgestoken, agenten werden belaagd en groepen jongeren renden door het centrumgebied. Verschillende mensen werden opgepakt, de geprogrammeerde acts moesten worden gecanceld en winkels moesten eerder dicht. Den Haag Marketing merkt dat het sowieso al grimmiger wordt in de binnenstad zodra het donker wordt en baalt van de situatie.
Tekst gaat verder onder de afbeelding.
Klimaatactivisten in Amsterdam
Extinction Rebellion (XR) had op haar website opgeroepen om Black Friday in Amsterdam te dwarsbomen. Hiervoor had ze verschillende acties gepland, met kleine groepjes. Veel media-aandacht kreeg het niet, maar op X was te zien hoe een groepje zich had vastgelijmd in de Bijenkorf. Niet direct een gevaar voor bezoekers, maar wel een situatie waarbij de openbare orde in het geding kan raken, tijdens een extra drukke dag in de binnenstad. Ook in Amersfoort voerde XR actie op straat, om winkelend publiek bewust te maken van de gevolgen van overconsumptie. Deze actie riep uiteenlopende reacties op van het winkelend publiek.
Risico’s voor de openbare veiligheid
De hier beschreven situaties maken duidelijk dat binnensteden inmiddels weer op verschillende manieren te maken krijgen met risico’s voor de openbare orde en veiligheid. Drukte is terug. Toerisme is terug en overtoerisme in Amsterdam is daarmee ook weer een probleem aan het worden, zo bleek deze week uit een brief van de Amsterdamse burgemeester Halsema aan de gemeenteraad. Snelle mobilisatie via social media is een fenomeen dat we inmiddels al meer dan tien jaar kennen (weet u nog, Project X?), maar wat steeds weer nieuwe vormen aanneemt, via nieuwe influencers en nieuwe kanalen. En met de toegenomen polarisatie rondom verschillende thema’s in onze maatschappij, is de binnenstad nu ook weer een plek waar confrontaties tussen groeperingen op de loer liggen.
Terug op de agenda
In 2020 kreeg het management van de drukte in de binnenstad volop prioriteit in de winkelkernen van onze steden en gemeenten. De heropening van de maatschappij na de eerste lockdown ging gepaard met veel maatregelen die moesten voorkomen dat er nieuwe coronabrandhaarden zouden ontstaan. ESI en CrowdProfessionals planden met vele steden nauwgezet wat de capaciteit was van drukke gebieden, hoe mensen moesten lopen en welke managementmaatregelen klaar moesten staan om waar nodig bij te sturen of in te grijpen. We bedachten slimme fietsenstallingen met behulp van nudging, we pasten innovaties toe zoals telsystemen, we versterkten de communicatie naar bezoekers met onder meer apps, websites en LED-schermen en we zetten extra in op het handhaven van het juiste gedrag met behulp van city hosts en beveiligers. Corona is dan nu misschien een minder hoog risico, de genoemde voorbeelden geven genoeg aanleiding om wel degelijk crowd management van binnensteden weer hoog op de agenda te zeten.
Crowd Management in de binnenstad
Een binnenstad is geen evenement, maar heeft wel veel kenmerken die maken dat de technieken van crowd management er prima kunnen worden toegepast. Het begint met een analyse van bezoekersgedrag en risico’s die hierdoor ontstaan. Vervolgens dient te worden beoordeeld aan welke knoppen er kan worden gedraaid. Design, informatie en management spelen hierbij altijd een sleutelrol. Wanneer een risicovolle situatie met een designmaatregel kan worden verbeterd, is dat doorgaans de meest robuuste en duurzame oplossing. De Zara verplaatsen is dan geen haalbare designmaatregel, maar bijvoorbeeld het plaatsen van een laag hek op de meest risicovolle plaats, die voetgangers leidt naar een plek waar wel een zebrapad loopt, kan dat wel zijn. Ondersteunend aan dergelijke designmaatregelen, kunnen informatie en management worden ingezet om bezoekers te motiveren andere keuzes te maken of hen waar nodig actief bij te sturen. Er zijn vele lessen en inzichten uit zowel de evenementen als uit de coronatijd, waar menig binnenstad winst mee kan behalen!