Drugs zijn gevaarlijk maar handhaving van het verbod op productie, handel en gebruik is moeilijk. Toegenomen normalisatie van het gebruik van drugs geeft een reële kans op meer dodelijke slachtoffers op evenementen. Verwijtbare nalatigheid ligt daarmee op de loer.
Een blog door Syan Schaap
Het gebruik van drugs op evenementen is iets van alle tijden. Pak een foto van Woodstock 1969 en je ziet menig bezoeker een joint roken. “Weed was in better supply than water”. Het roken van Cannabis was de trend van dat moment, gekoppeld aan de hippiecultuur. Harddrugs zijn andere koek. Ze zijn gevaarlijker voor de gezondheid en daarom wordt in de Opiumwet een onderscheid gemaakt tussen lijst I en lijst II. Drugs op lijst II zijn softdrugs en bezit productie en handel erin worden minder streng bestraft dan bij de harddrugs die op lijst I staan.
Historie van drugs
Er zijn vele soorten drugs en ze bestaan soms al langer dan je zou denken (zie Jellinek). Sommige gaan terug tot het jaar nul (opium). Cocaïne komt uit de 19e eeuw en werd eerst ingezet om soldaten langer te laten vechten. Amfetamine, Ketamine en GHB bestaan al sinds de jaren vijftig/ zestig. In de jaren zeventig was er met name in Amsterdam sprake van een “heroïne-epidemie”. Drugsproductie en -gebruik leidden in de jaren zestig tot het imago van Amsterdam en Nederland als “magisch centrum” van de drugs. En meerdere voormalige Brabantse illegale alcoholstokerijen werden in de jaren tachtig werden omgebouwd tot amfetaminelabs. XTC-gebruik in het uitgaansleven kwam als trend in de jaren tachtig op, al bestaat de werkzame stof MDMA al sinds begin twintigste eeuw. Lees er meer over op de website van Andere Tijden.
Gebruik tijdens de coronapandemie
In 2020 en 2021 konden evenementen niet doorgaan als gevolg van de maatregelen die de regering nam om corona te bestrijden. We kregen te maken met lockdowns en evenementen waren ongeveer het eerste wat werd verboden. Trimbos concludeerde in maart 2021 dat tijdens de lockdowns gebruikers in huis en op illegale feestjes ongeveer evenveel drugs zijn blijven gebruiken als zij daarvoor in het uitgaansleven gebruikten, al nam het per type middel toe of juist af. Trimbos wees destijds op de gevaren van het veranderde gebruik in de thuissetting, waar geen EHBO-post is. Ook wees ze op de gevaren van toenemende psychische problematiek en de relatie met het druggebruik.
Ontwikkelingen na corona
Sinds de maatschappij is heropend na de coronapandemie, zijn er zorgen over druggebruik. In het uitgaansleven en ook op evenementen. De European Monitoring Centre for Drugs and Drugs Addiction EMCDDA stelde in juni 2022 dat druggebruik in Europa na corona weer helemaal terug is (was het dan weg?) en dat het gebruik van cocaïne tot op recordhoogte is gestegen. Ook het gebruik van Crack bleek toegenomen en bendes weten drugs goed Europa binnen te brengen. Het centrum waarschuwde in juni 2023 dat drugs nog steeds makkelijk verkrijgbaar zijn en er steeds meer misleidende combinaties op de markt komen van verschillende werkzame stoffen, waardoor gebruikers niet goed weten wat ze gebruiken. Specifiek over MDMA (ecstacy) geeft het centrum aan dat het gebruik relatief weinig leidt tot afkicktrajecten, maar dat er wel soms sprake is van acute vergiftiging en overlijden als gevolg van MDMA-gebruik. Nederland is en blijft de grootste producent van MDMA, aldus de EMCDDA. Het centrum roept op meer te doen aan risicocommunicatie om gebruikers te alarmeren over toenemende gevaren, in het bijzonder in relatie tot nieuwe stoffen, interactie met geneesmiddelen die mensen gebruiken, de krachtige werking van producten en wijzen van toediening. Want de gevaren voor de gezondheid nemen toe.
Dit seizoen: drugs lijken nog normaler
Evenementenseizoen 2023 loopt op zijn einde. Een seizoen vol festivals, met een mooie voorzomer, een regenachtig midden en een warme nazomer. Voor dit seizoen op gang kwam, vroeg Eenvandaag aan jongeren of zij van plan waren op evenementen drugs te gaan gebruiken. 19 procent gaf aan dit jaar meer drugs te gaan gebruiken door de gestegen prijzen van alcohol en tickets. Dit onderzoek gaf dus aan dat prijs en bestedingsruimte een negatieve impact hebben op drugsgebruik. “Op enkele pillen kom je een heel evenement door, met alcohol was ik veel meer geld kwijt geweest”. Misschien heb je dit ook wel eens iemand in je eigen omgeving horen zeggen. Professionals die actief zijn op evenementen merken dat druggebruik dit jaar onder jongeren nóg meer is genormaliseerd. Recent Amerikaans onderzoek laat zien dat meer dan de helft van de evenementenbezoekers van plan is drugs op evenementen te gaan gebruiken en dat jongeren (generatie Z) het vaker op het evenement kopen in plaats van het mee te nemen. Jongeren in ons land lijken ook niet meer bang om gepakt te worden, aldus professionals die wij spraken over veiligheidsverstoringen op evenementen.
Hoe gevaarlijk is dat?
Experts waarschuwen: drugs, ook ecstacy, zijn wel degelijk gevaarlijk, door de onvoorspelbaarheid. Esther Croes van het Trimbos-instituut legt dit in haar blog “De rauwe rafelrandjes van ecstacy” (augustus 2023) helder uit. Ze geeft aan dat veel gebruikers elkaar over dit middel geruststellen: het is in Nederland gemaakt, het is goed getest, we kennen de verkoper en iedereen gebruikt het. Zelfs moeders wordt daarmee gerustgesteld en accepteert dat het bij deze tijd hoort. Toch is het zeker niet zonder gevaar om ectacy te gebruiken: in sommige gevallen kan het gebruik van één pilletje onverwacht leiden tot ernstige oververhitting, met de dood tot gevolg. Ook als het een zuivere tablet was. Kerngezonde jonge mensen kunnen eraan overlijden, zo heb ik helaas deze zomer zelf ook moeten meemaken met een buurmeisje. En ook geroutineerde gebruikers kunnen opeens komen te overlijden.
We weten momenteel nog niet of de normalisering en mogelijke stijging van het druggebruik heeft geleid tot meer problematische gevallen op de medische posten op festivals en of de doden die recent zijn gevallen allemaal druggerelateerd waren. Op Tomorrowland vielen twee doden, waarvan in ieder geval één vermoedelijk door druggebruik. Decibel Outdoor kreeg in augustus 2023 te maken met twee sterfgevallen en een persoon die met een traumaheli naar het ziekenhuis moest worden gebracht. Of drugs hierbij een rol speelden is niet duidelijk. Bij één van de twee sterfgevallen was de oorzaak een medisch incident.
Handhavingstekort
Terwijl onder veel jongeren geen angst of zorg meer lijkt te bestaan die een drempel vormt om het te gaan gebruiken, zijn drugs eenvoudig verkrijgbaar en nog vaak redelijk eenvoudig om het op een evenement binnen te smokkelen. De personeelstekorten in de beveiliging (o.a. fouillering), bij de politie (afhandeling) en bij het OM (vervolging) helpen hier niet bij. In de praktijk wordt nogal eens tijdens de instroom besloten om minder streng te controleren omdat wachtrijen te lang worden of wordt besloten om de norm (aantal gram of pillen) voor vervolging te verhogen omdat de politiecapaciteit het niet aan kan. Bezoekers zijn niet gek en hebben dit soort trends ook in de gaten.
We moeten iets doen
Net als Esther Croes, heb ik zorgen over het gebruik van ecstacy en andere “genormaliseerde” drugs op festival en andere evenementen. Gezien de genoemde ontwikkelingen, kan het best zijn dat evenementen vaker met ernstige gevolgen van druggebruik te maken gaan krijgen. Is dat een “restrisico” dat we als maatschappij accepteren? Ik ken niemand die deze vraag openlijk met “ja” beantwoordt. We moeten iets doen.
Maar wat is er dan mogelijk en welke aanpak is nodig? De meningen lopen nogal uiteen: waar Jellinek in Amsterdam zich met name richt op het ondersteunen van verantwoord druggebruik, is Skip die Trip in Brabant juist uit op het voorkomen dat jongeren aan de drugs gaan. De vraag in relatie tot evenementen is ook wat je de bezoeker aan eigen risico mag toerekenen en wanneer verwijtbare nalatigheid op de loer ligt. Wat gaan we doen?